فعالیت مرموز یک ویروس پیش از عود بیماری ام‌اس

مجموعه: اخبار پزشکی

تاریخ انتشار : پنجشنبه, ۰۲ مهر ۱۴۰۵ ۱۵:۵۸

به گزارش ایسنا، دهه‌ها است که می‌دانیم میان بیماری ام‌اس(MS) و ویروس اپشتین-بار(EBV) ارتباطی وجود دارد و کارشناسان بر این باورند که این مسئله احتمالاً ناشی از ترکیبی پیچیده از عوامل محیطی و ژنتیکی است.

پژوهشگران در مطالعه‌ای جدید که در نشریه Nature Medicine منتشر شده است، الگویی را شناسایی کرده‌اند که ما را به درک چگونگی تحریک ام‌اس توسط عفونت EBV در برخی افراد نزدیک‌تر می‌کند.

این پژوهش نشان داد که در بدن بیماران مبتلا به ام‌اس، معمولاً در فاصله سه ماه پیش از تشدید علائم بیماری، نشانه‌هایی از فعالیت مجدد ویروس EBV مشاهده می‌شود.

ام‌اس یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن فرد به غلاف میلین که وظیفه محافظت از اعصاب را بر عهده دارد، حمله می‌کند. این بیماری، به‌ویژه در مراحل اولیه، اغلب به صورت دوره‌های تشدید (شعله‌ور شدن بیماری) و دوره‌های بهبودی (فروکش کردن علائم) بروز می‌کند.

این دوره‌های تشدید یا عود بیماری ممکن است در هر بیمار متفاوت باشد، اما به‌طور کلی شامل بروز ناگهانی علائم جدیدی همچون از دست دادن تعادل، خستگی شدید و تاری دید است که دست‌کم ۲۴ ساعت طول می‌کشند. همچنین ممکن است به معنای بدتر شدن علائم موجود باشد.

عفونت با ویروس EBV خطر ابتلا به ام‌اس را به‌شدت افزایش می‌دهد و به نظر می‌رسد در تحریک عود بیماری نیز نقش دارد.

ویروس EBV بسیار شایع است. این ویروس که از خانواده هرپس‌ویروس‌هاست و ماهیتی پنهان‌کار دارد، از طریق بزاق منتقل می‌شود و می‌تواند به‌راحتی با اشتراک گذاشتن نوشیدنی، ظروف غذا یا بوسیدن سرایت کند.

این همان ویروسی است که شایع‌ترین عامل بیماری مونونوکلئوز (که بیشتر با نام «مونو» شناخته می‌شود) به شمار می‌رود.

تخمین زده می‌شود که حدود ۹۵ درصد از بزرگسالان در ایالات متحده، در مقطعی از زندگی خود به ویروس EBV آلوده شده‌اند.

مشکل اینجا است که وقتی فردی به EBV آلوده می‌شود، ویروس هرگز به‌طور کامل از بدن پاک نمی‌شود. این ویروس در حالت خفته در بدن باقی می‌ماند و هیچ‌گونه علائمی ایجاد نمی‌کند، اما عواملی مانند استرس، داروهای خاص و سرکوب سیستم ایمنی می‌توانند ویروس را دوباره به شکل فعال و تکثیرشونده بازگردانند.

مطالعه جدیدی که بر اساس داده‌های شرکت‌کنندگان در پژوهشی در بیمارستان «بریگهام و زنان» (Brigham and Women’s Hospital) انجام شده است، ما را به درک این موضوع نزدیک‌تر می‌کند که چرا فعالیت مجدد EBV و عود بیماری ام‌اس اغلب با یکدیگر همراه هستند.

بر اساس تجزیه و تحلیل نمونه‌های خون از ۱۱۴ فرد مبتلا به ام‌اس و ۲۱ فرد سالم، EBV فعال‌شده ممکن است یک واکنش زنجیره‌ای مولکولی و ژنتیکی را آغاز کند که در نهایت به حمله ام‌اس منجر می‌شود.

این یک مطالعه مشاهده‌ای بود، یعنی محققان نتایج را در داده‌ها اندازه‌گیری کردند، بدون اینکه افراد را برای ایجاد تغییرات به منظور آزمایش اختصاص دهند. بنابراین نمی‌توان گفت که آیا فعالیت مجدد EBV واقعاً باعث حملات ام‌اس می‌شود یا خیر.

آنچه این مطالعه نشان می‌دهد، این است که پروتئین‌های منشأ گرفته از ویروس می‌توانند ژن‌های خاصی (ژن‌های مرتبط با خطر ام‌اس) را درست قبل از عود بیماری ام‌اس در بیماران بیان کنند.

این الگوها در خون بیماران مبتلا به ام‌اس در حال بهبودی یا در شرکت‌کنندگان سالم قابل مشاهده نبودند.

برخی از بزرگترین تغییرات در سلول‌های B (سلول‌های ایمنی که EBV خفته دوست دارد در آنها پنهان شود) مشاهده شد.

در بیماران مبتلا به ام‌اس، سلول‌های B، غلاف سلول‌های عصبی را به عنوان یک تهدید اشتباه شناسایی می‌کنند و باعث حمله سلول‌های T کشنده می‌شوند.

اکثر افراد آلوده به EBV به ام‌اس مبتلا نمی‌شوند، اما این مطالعه جدید نشان می‌دهد که این ویروس ممکن است در فراهم کردن امکان عود بیماری در افراد مستعد ژنتیکی که از قبل به ام‌اس مبتلا هستند، نقش داشته باشد.

تانوجا چیتنیس(Tanuja Chitnis)، متخصص ایمونولوژی اعصاب از بیمارستان عمومی بریگام ماساچوست می‌گوید: این مطالعه همه قطعات پازل را کنار هم قرار می‌دهد و جدول زمانی چگونگی تعامل ویروس دوباره فعال شده با ژن‌های خطر برای ایجاد التهاب قبل از عود بیماری را نشان می‌دهد.

این مطالعه حتی می‌تواند به پزشکان کمک کند تا بیماران در معرض خطر عود بیماری ام‌اس را قبل از وقوع با نمونه خون شناسایی کنند، اگرچه مطالعات بزرگتری برای تأیید میزان کاربرد گسترده چنین نشانگرهای زیستی مورد نیاز است.

همچنین می‌تواند منجر به درمان‌های جدید شود. اگرچه باز هم این درمان‌ها هنوز بسیار دور از دسترس هستند و تحقیقات بسیار بیشتری قبل از رسیدن به داروخانه و کلینیک مورد نیاز است.

چیتنیس توضیح می‌دهد: در حال حاضر، اکثر درمان‌های ام‌اس با سرکوب گسترده سیستم ایمنی کار می‌کنند و نتایج ما نشان می‌دهد که فرصتی برای دقیق‌تر بودن و توسعه رویکردهایی وجود دارد که EBV یا سلول‌های ایمنی دخیل در عود بیماری را هدف قرار می‌دهند.

این پژوهش در مجله Nature Medicine منتشر شده است.