به گزارش خبرآنلاین،آزمون سراسری ۱۴۰۵ در روزهای ۲۹ و ۳۰ مردادماه با حضور یک میلیون و ۷۰ هزار و ۲۴۱ داوطلب در ۴۱۵ شهر کشور در حالی برگزار شد که برخلاف دوره‌های پیشین، بیش از هر نکته دیگری تحت تاثیر مصوبه تأثیر قطعی معدل و جنگ تحمیلی قرار داشت.

میزان در خبری نوشت:رئیس سازمان سنجش آموزش کشور صبح امروز اسامی رتبه‌های برتر پنج گروه آزمایشی علوم ریاضی و فنی، علوم تجربی، علوم انسانی، زبان‌های خارجی و هنر را اعلام کرد اما الگوی توزیع جغرافیایی این رتبه‌ها، بار دیگر نگرانی‌ها از عدالت آموزشی و نصیب برابر را افزایش داد.

توزیع کمّی رتبه‌های برتر در گروه‌های پنج‌گانه

بر اساس فهرست رسمی منتشرشده، مجموعاً ۴۰ رتبه برتر در پنج گروه آزمایشی اعلام شده است. توزیع این رتبه‌ها به شرح زیر است:

گروه آزمایشی تعداد رتبه‌های اعلام‌شده
علوم انسانی ۱۰ نفر
علوم تجربی ۱۰ نفر
علوم ریاضی و فنی ۱۰ نفر
هنر ۵ نفر
زبان‌های خارجی ۵ نفر
مجموع ۴۰ نفر

گروه علوم انسانی؛ سلطه ۶۰ درصدی پایتخت

در گروه علوم انسانی، رتبه نخست به پریسا نیرومند از بجنورد رسید. بررسی ترکیب ۱۰ رتبه نخست این گروه نشان می‌دهد که ۶ نفر از ۱۰ رتبه برتر ساکن تهران هستند؛ یعنی پایتخت ۶۰ درصد از سهم این گروه را در اختیار دارد.

گروه علوم تجربی؛ تهران در تعقیب هگمتانه

در گروه علوم تجربی، محمدی از همدان رتبه نخست را کسب کرد. حسینی از کرج دوم شد و جعفری از تهران رتبه سوم را به دست آورد. در این گروه، ۴ نفر از ۱۰ رتبه نخست ساکن تهران هستند که نسبت به گروه انسانی، کاهشی ۲۰ درصدی در تمرکز پایتخت نشان می‌دهد.

گروه علوم ریاضی و فنی؛ پراکندگی جغرافیایی

گروه علوم ریاضی و فنی متفاوت‌ترین الگو را به نمایش می‌گذارد. کریمی از قائم‌شهر رتبه نخست را کسب کرد. رتبه‌های دوم و سوم به‌ترتیب به رضایی از آمل و جعفری از بابل اختصاص یافت. در این گروه، تنها ۲ نفر از ۱۰ رتبه نخست ساکن تهران هستند و ۸ رتبه دیگر به شهرهای مختلف کشور تعلق دارد. این پراکندگی، گروه ریاضی را به استثنای آشکار الگوی کلی تبدیل می‌کند.

گروه هنر؛ انحصار کامل تهران

در گروه هنر، وضعیت به کلی متفاوت است. هر ۵ رتبه برتر این گروه از تهران هستند؛ یعنی پایتخت ۱۰۰ درصد سهم این گروه را در انحصار خود دارد. این بالاترین سطح تمرکز جغرافیایی در میان پنج گروه آزمایشی است.

گروه زبان‌های خارجی؛ تهران با ۸۰ درصد

در گروه زبان‌های خارجی، ۴ رتبه از ۵ رتبه به تهران و تنها یک رتبه به لنجان اختصاص یافته است. این توزیع، تمرکز ۸۰ درصدی پایتخت را در این گروه نشان می‌دهد.

۲۱ نفر تهرانی از ۴۰ رتبه برتر کنکور

بررسی محل اقامت رتبه‌های اعلام‌شده نشان می‌دهد که تهران با ۲۱ رتبه از مجموع ۴۰ رتبه برتر، سهم ۵۲.۵ درصدی دارد. به عبارت دیگر، بیش از نیمی از رتبه‌های برتر پنج گروه آزمایشی در این فهرست متعلق به ساکنان پایتخت است.

توزیع سهم تهران در گروه‌های مختلف به این شرح است:

گروه آزمایشی سهم تهران درصد
هنر ۵ از ۵، ۱۰۰٪
زبان‌های خارجی ۴ از ۵ ۸۰٪
علوم انسانی ۶ از ۱۰ ۶۰٪
علوم تجربی ۴ از ۱۰ ۴۰٪
علوم ریاضی و فنی ۲ از ۱۰ ۲۰٪

بنابراین بیشترین تمرکز پایتخت در گروه هنر و پس از آن زبان‌های خارجی دیده می‌شود؛ در مقابل، در گروه ریاضی، رتبه‌های برتر پراکندگی جغرافیایی بیشتری دارند.

۱۹ رتبه برتر خارج از تهران

۱۹ نفر از ۴۰ رتبه برتر آزمون سراسری به ساکنین شهرها و استان‌های دیگر اختاص دارد. نام شهرهایی مانند بجنورد، مشهد، قائم‌شهر، تبریز، همدان، کرج، کرمانشاه، شیراز، آمل، بابل، کرمان، یزد، قزوین و لنجان در این فهرست دیده می‌شود.

این پراکندگی در گروه ریاضی پررنگ‌تر است؛ به‌طوری که از ۱۰ رتبه نخست این گروه تنها دو نفر ساکن تهران هستند و هشت رتبه دیگر به شهرهای مختلف اختصاص دارد. این الگو نشان می‌دهد که در گروه ریاضی، استعدادهای درخشان در سراسر کشور توزیع شده‌اند و تمرکز پایتخت در این گروه به حداقل می‌رسد.

فهرست رتبه‌های برتر امسال در شرایطی اعلام شده که ساختار سنجش داوطلبان تنها به عملکرد آنها در آزمون اختصاصی محدود نبود. برای کنکور ۱۴۰۵، سابقه تحصیلی سهم ۶۰ درصدی و آزمون اختصاصی سهم ۴۰ درصدی در گروه‌های ریاضی، تجربی و انسانی دارد. در گروه‌های هنر و زبان‌های خارجی، سهم آزمون اختصاصی ۷۰ درصد و سابقه تحصیلی ۳۰ درصد است.

بنابراین، فهرست رتبه‌های برتر ۱۴۰۵ نتیجه ترکیب نمره آزمون اختصاصی و سابقه تحصیلی داوطلبان است. این نکته از این جهت حائز اهمیت است که سابقه تحصیلی، به‌طور بالقوه، متأثر از کیفیت مدارس، دسترسی به امکانات آموزشی و شرایط اقتصادی-اجتماعی داوطلبان است. در مناطقی که مدارس از امکانات کمتری برخوردارند، تأثیر ۶۰ درصدی سابقه تحصیلی می‌تواند به تشدید شکاف آموزشی منجر شود.

نکته قابل تأمل دیگر، غیبت کامل مناطق محروم از این فهرست است. در میان ۴۰ رتبه برتر، هیچ نامی از شهرهای مناطق کم‌برخوردار کشور دیده نمی‌شود. این در حالی است که کنکور ۱۴۰۵ با تأثیر قطعی ۶۰ درصدی سابقه تحصیلی برگزار شده و انتظار می‌رفت که این مصوبه، به کاهش شکاف آموزشی کمک کند. اما داده‌های موجود نشان می‌دهد که شکاف مرکز-حاشیه نه تنها کاهش نیافته، بلکه در برخی گروه‌ها به شکل انحصار کامل پایتخت نمایان شده است.

۲۳۳۲۱۷