تیلاپیا تهدید جدی برای زیست‌بوم‌ آبی کشور است

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از سازمان حفاظت محیط زیست، حمید ظهرابی، با تأکید بر محدود بودن تکثیر و پرورش این گونه به چهار استان قم، یزد، خراسان جنوبی و سمنان و ضرورت رعایت الزامات قانونی، افزود: نگرانی اصلی سازمان عدم توانایی تولید کنندگان و سازمان شیلات کشور در تولید ژنتیکی تک جنس نر و احتمال خروج این گونه از محیط‌های کنترل‌شده و ورود آن به رودخانه‌ها، تالاب‌ها و مخازن سدها است.

وی گفت: تیلاپیا گونه‌ای غیربومی با قدرت سازگاری، تولیدمثل و رقابت بالا است و در صورت استقرار در محیط‌های طبیعی، ساختار جوامع آبزی، تنوع زیستی و تعادل اکولوژیک را دگرگون می کند. همچنین در مطالعه ارزیابی ریسک تیلاپیا در مدل AS-ISK، که توسط دانشگاه شهید بهشتی انجام شده ریسک استقرار و گسترش این گونه بسیار زیاد ارزیابی شده است.

وی تأکید کرد: موضع سازمان، مخالفت با این گونه فعالیت های اقتصادی نیست؛ بلکه معتقدیم تصمیم‌گیری درباره گونه‌های غیربومی باید بر مبنای ارزیابی ریسک و با لحاظ پیامدهای احتمالی آن بر تنوع زیستی و منابع آبی کشور انجام شود. ورود یک گونه مهاجم به محیط طبیعی، به‌سادگی قابل کنترل و حذف نیست و می‌تواند هزینه‌های غیرقابل جبرانی را به کشور تحمیل کند.

ظهرابی در خصوص طرح موضوع پرورش ماهی تیلاپیا در کمیسیون اصل ۹۰ مجلس و اخبار منتشره مبنی بر موافقت این کمیسیون با پرورش تیلاپیا ، گفت: اولا در جلسه اخیر کمیسیون اصل نود موضوع با حضور طرفین بررسی شد اما به توجه به مخالفت اینجانب به نمایندگی از سازمان حفاظت محیط زیست با هرگونه ایجاد و توسعه پرورش این گونه مهاجم در سایر استان ها، چنین تصمیمی اتخاذ نشد و مقرر شد سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان شیلات به اتفاق و با هماهنگی ضوابطی برای پرورش تیلاپیا در چهار استان دارای مجوز تهیه کنند . به طور کلی سازمان حفاظت محیط‌زیست قانونا موظف به همکاری و پاسخگویی به این کمیسیون است، اما باید میان جایگاه نظارتی کمیسیون و تکالیف قانونی دستگاه اجرایی تفکیک قائل شد. روشن است که تصمیمات در این گونه جلسات نمی‌تواند با نادیده گرفتن قوانین لازم‌الاجرا یا سلب مسئولیت قانونی سازمان در قبال حفاظت از تنوع زیستی و محیط‌زیست همراه شود.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها، احتمال ورود تیلاپیا به منابع آب شرب است. اگر این گونه از مراکز پرورش وارد رودخانه یا مخزن سد شود، کنترل آن بسیار دشوار خواهد بود. همچنین کاهش دمای آب، که یکی از عوامل محدودکننده بقای تیلاپیا است، می‌تواند در دمای ۱۲ تا ۱۴ درجه باعث مرگ و میر گسترده این گونه در مخازن سدها و آلودگی منابع آب شرب شود و نمونه هایی از این واقعه هم در جهان مشاهده وثبت شده است. بنابر این رویکرد سازمان در این زمینه، پیشگیری و مدیریت ریسک است. پیش از معرفی و پرورش هر گونه ی غیربومی، باید سناریوهای احتمالی از جمله فرار از مزارع، ورود به شبکه رودخانه‌ای، استقرار در تالاب‌ها و مخازن سدها و پیامدهای احتمالی آن به‌صورت علمی ارزیابی شود.

ظهرابی تأکید کرد: سازمان حفاظت محیط‌زیست با اتکا به قوانین، مطالعات علمی و نتایج ارزیابی‌های ریسک، بر موضع خود مبنی بر جلوگیری از توسعه پرورش گونه غیربومی و شدیدا مهاجم تیلاپیا در کشور تأکید دارد و با توجه به ضرورت حفاظت از تنوع زیستی آبزیان و صیانت از کیفیت منابع آب، به‌ویژه منابع آب شرب، با توسعه این صنعت به دیگر استان های کشور مخالف است. وی گفت متاسفانه برخی از متولیان امر با ترویج اطلاعات نادرست و گمراه کننده به دنبال توجیه پرورش این گونه مهاجم هستند به عنوان مثال با تاکید بر میزان تولید تیلاپیا در کشوری نظیر مصر که تیلاپیا گونه بومی آن ها است از کم ضرر بودن این گونه سخن می گویند ‌در حالی که وقتی تیلاپیای نیل بومی کشور مصر است دیگر پرورش آن در این کشور مشکلی جدی ایجاد نمی کند اما در کشوری مانند ایران که حدود ۳۰۰ گونه ماهی آبهای داخلی دارد میلیون ها ژن با ارزش که هر کدام ثروتی غیرقابل جایگزین هستند در معرض تهدید قرار می گیرد. ظهرابی گفت متخصصان تنوع زیستی اجازه نخواهند داد با تخریب تنوع زیستی و تهدید ذخایر ژنتیکی کشور عده ای معدود منتفع شوند.

وی گفت: وقتی ۱۵۰ استاد دانشگاه از پرورش این گونه و راه یافتن آن به اکوسیستم های آبی کشور ابراز نگرانی می کنند و انجمن علمی ماهی شناسی کشور در این خصوص خطاب به رییس جمهور اعلام خطر می کند ما متولیان امر و دستگاه های اجرایی باید حتما با احتیاط عمل کنیم و از تصمیم گیری در شرایط عدم قطعیت اجتناب کنیم. سازمان حفاظت محیط زیست از پرورش گونه های بومی و غیر بومی و غیر مهاجم برای تولید و اشتغال استقبال می کند اما با پرورش گونه ای پر ریسک برای تنوع زیستی و بقای گونه های بومی کشور موافقت ندارد.

وی افزود: اخیرا سازمان شیلات کشور در اقدامی مثبت و موثر از پرورش آزاد ماهی دریای خزر به عنوان گونه پرورشی رونمایی کرد که نسبت به گونه های غیر بومی تولید بهتر و با کیفیت تری هم دارد بنابر این سازمان حفاظت محیط زیست از این اتفاق خوشایند استقبال کرد و حتی صندوق ملی محیط زیست موظف به پرداخت وام و حمایت از رونق این فعالیت شد.