سیل نپال، هشدار برای زاگرس در برابر النینو
رئیس مرکز ملی اقلیم با اشاره به تفاوت اقلیم ایران و هیمالیا، نسبت به اثرات النینو هشدار داد و بر ضرورت آبخیزداری در زاگرس تأکید...
به گزارش بازار، احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور در گفتوگویی، با اشاره به ماهیت سیل اخیر نپال اظهار داشت: موضوع سیل نپال کاملاً با اقلیم کشورمان متفاوت است؛ چراکه در ایران یخچالهای دائمی بزرگی که بتوانند چنین حجم عظیمی از برف و یخ را در خود ذخیره کنند، وجود ندارد.
وی گفت: سیل نپال ناشی از ریزشهای جوی و بارشهای سیلآسا نبوده، بلکه گرمایش تدریجی و نابهنجاری دمای اقلیم جهانی سبب شده است تا تودههای یخ در فصل تابستان دچار ذوب ناگهانی شده و این فاجعه رقم بخورد.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور افزود: پدیدهای مشابه با این رخداد، چند سال پیش در محدوده جاده هراز و پایینتر از پلور به وقوع پیوست که طی آن به دلیل گسست حجم عظیمی از یخ، گلولای و سنگ به پاییندست سرازیر شد؛ با این وجود، چنین رویدادهایی در پهنه جغرافیایی کشورمان بسیار نادر است، در حالی که در منطقه هیمالیا با تداوم گرمایش و نابهنجاریهای دمایی، همواره انتظار وقوع چنین رخدادهایی وجود دارد.
وظیفه در پاسخ به این پرسش که آیا پدیده النینو میتواند در وقوع چنین حوادثی مؤثر باشد، تصریحکرد: پدیده النینو زمینه گرمتر شدن میانگین دمای کره زمین را فراهم میکند و این پدیده به تنهایی قادر است تا ۲ دهم درجه سانتیگراد نابهنجاری دمایی مثبت در سطح جهان ایجاد کند.
وی گفت: در سال جاری میانگین دمای کره زمین ۱.۴۴ درجه سانتیگراد گرمتر از دوره پیشاصنعتی به ثبت رسیده است. همچنین در سال گذشته با وجود حاکم بودن فاز «لانینا» که کاهش دمای بخشهایی از اقیانوس آرام را در پی داشت، دمای کره زمین ۱.۳۹ درجه بالاتر از حد نرمال ثبت شد.
وی افزود: ۱۱ سال اخیر جزو گرمترین سالهای تاریخ ثبتشده کره زمین به شمار میرود، بهگونهای که در سال ۲۰۲۴ میلادی میانگین دما ۱.۵۴ درجه بالاتر از دوره پیشاصنعتی ثبت شد و به عنوان گرمترین سال زمین لقب گرفت؛ ضمن اینکه با بررسی اختصاصی پهنه خشکیها، در قاره آسیا گرمایشی در حدود ۳ درجه سانتیگراد بالاتر از عصر پیشاصنعتی به ثبت رسیده است، بنابراین الگوهای ناشی از النینو میتواند به عنوان یکی از عوامل زمینهساز وقوع سیلابهای مشابه نپال عمل کند.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور خاطرنشان کرد: هماکنون شاهد تقویت و توسعه فاز النینو هستیم و گرمایش ناشی از آن پهنه گستردهای از اقیانوسها را در بر گرفته و سامانههای جوی را تحت تأثیر قرار داده است. در سالهایی که پدیده النینو شکل میگیرد، فرایند انتقال رطوبت از دریا به سمت جنوب غرب آسیا شامل ایران، کشورهای حوزه خلیج فارس و آسیای میانه تسهیل و تقویت میشود.
وی گفت: با این وجود، وقوع النینو به صورت ۱۰۰ درصدی به معنای ورود به ترسالی مطلق نیست؛ چهبسا سالهایی را پشت سر گذاشتهایم که با وجود حاکمیت النینو، وضعیت بارشی و دمایی کشور چندان مطلوب نبوده و حتی بخشهایی از ایران درگیر خشکسالی شده است.
وی افزود: النینو بیشترین درجه همبستگی بارشی را با مناطق جنوب غرب، جنوب و غرب کشور دارد و بر همین اساس، ارتفاعات زاگرس مشرف به استانهای خوزستان، چهارمحال و بختیاری، کرمانشاه، ایلام و مناطق همجوار بیشترین حجم رطوبت را دریافت خواهند کرد.
وظیفه متذکر شد: چنانچه طی ماههای آینده با پدیده سیلاب روبهرو شویم که احتمال آن نیز منتفی نیست، دامنه غربی رشتهکوه زاگرس و مناطق جنوبی و غربی کشور دارای بیشترین پتانسیل و استعداد وقوع خواهند بود. با این حال، اعلام قطعی وقوع یا عدم وقوع سیل تنها با اتکا به مدلهای پیشبینی فصلی مقدور نیست و لازم است با ورود به بازههای کوتاهمدتتر، از طریق تلفیق نقشههای فصلی و پیشبینیهای روزانه، وضعیت دقیق سیلاب را ارزیابی کرد.
وی در پایان تأکید کرد: بهمنظور به حداقل رساندن خسارات ناشی از بارشهای احتمالی، ضروری است دستگاههای اجرایی از هماکنون نسبت به اجرای پروژههای آبخیزداری در حوزههای بالادست، لایروبی مستمر بستر رودخانهها و نهرها، پایش حریم و بستر قانونی منابع آب و ترویج کشاورزی حفاظتی اهتمام جدی داشته باشند.
