خبرگزاری مهر-گروه سیاست-هادی رضائی: یک فروند زیردریایی خودمختار پیشرفته آمریکایی از نوع REMUS 600، بنا بر اطلاعیه نیروی دریایی سپاه، در تنگه هرمز به دست نیروهای ایرانی افتاده است؛ سامانه‌ای که با توانایی فعالیت در عمق صدها متری، جمع‌آوری داده‌های زیرسطحی و بهره‌گیری از حسگرهای پیشرفته، می‌تواند فراتر از یک «پهپاد زیرآبی» ارزش اطلاعاتی داشته باشد. حالا پرسش اصلی این است: این غنیمت فناورانه چه اطلاعاتی از مأموریت‌های زیرسطحی خود با خود به همراه دارد؟

شکار دومین زهپاد پیشرفته آمریکایی در تنگه هرمز بار دیگر بخشی از توانمندی اطلاعاتی و عملیاتی نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در نبرد پیچیده زیرسطحی را به نمایش گذاشت؛ این‌بار یک فروند REMUS ۶۰۰، از شناورهای خودمختار زیرسطحی پیشرفته آمریکا، به دست رزمندگان سپاه افتاده است.

نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرده است که رزمندگان این نیرو در عملیاتی هماهنگ و پیچیده، با اتکا به اشراف اطلاعاتی و توانمندی‌های جنگ الکترونیک، یک فروند زهپاد آمریکایی از نوع REMUS ۶۰۰ را که در تنگه هرمز فعالیت می‌کرد، به دام انداخته‌اند.

اهمیت این عملیات صرفاً به تصرف یک شناور بدون‌سرنشین محدود نمی‌شود؛ چراکه REMUS ۶۰۰ یک سامانه پیشرفته برای عملیات زیرسطحی، شناسایی، نقشه‌برداری بستر دریا، کشف و طبقه‌بندی مین و جمع‌آوری داده‌های محیطی است و در پیکربندی‌های مختلف می‌تواند به مجموعه‌ای از حسگرها و تجهیزات پیشرفته مجهز شود.

اکنون این سامانه در اختیار متخصصان ایرانی قرار گرفته است؛ موضوعی که می‌تواند از منظر شناخت فناوری، بررسی داده‌های مأموریت و مطالعه شیوه فعالیت سامانه‌های خودمختار زیرسطحی آمریکا اهمیت ویژه‌ای داشته باشد.

REMUS ۶۰۰؛ ربات زیرآبی پیشرفته آمریکایی

REMUS ۶۰۰ یک وسیله زیرسطحی خودمختار یا AUV است که برای انجام مأموریت‌های طولانی‌مدت در زیر آب طراحی شده است. این سامانه می‌تواند تا عمق حدود ۶۰۰ متری فعالیت کند و با استفاده از سامانه‌های ناوبری اینرسی، DVL و موقعیت‌یابی آکوستیکی، بخش مهمی از مسیر مأموریت را بدون نیاز به هدایت لحظه‌به‌لحظه اپراتور طی کند.

این شناور قابلیت حمل انواع حسگرها از جمله سونارهای تصویربرداری، سونارهای جانبی، حسگرهای محیطی، دوربین و تجهیزات تخصصی شناسایی را دارد. همین ویژگی، REMUS ۶۰۰ را به یک پلتفرم مهم برای شناسایی زیرسطحی و جمع‌آوری اطلاعات از محیط دریایی تبدیل کرده است.

در برخی پیکربندی‌های این خانواده، مداومت عملیاتی به ده‌ها ساعت می‌رسد و سامانه می‌تواند مسافت قابل توجهی را در زیر آب طی کند.

REMUS ۶۰۰ یک وسیله نقلیه زیرسطحی خودمختار (AUV/UUV) ساخت Hydroid، از شرکت‌های زیرمجموعه Kongsberg، است که برای انجام مأموریت‌های طولانی‌مدت زیر آب، برداشت داده‌های اقیانوسی، نقشه‌برداری بستر دریا و کاربردهای دفاعی و پژوهشی توسعه یافته است. طراحی آن ماژولار است؛ یعنی مجموعه حسگرها و محموله مأموریتی را می‌توان متناسب با نوع عملیات تغییر داد.

مشخصات فیزیکی و عملکردی

طول : حدود ۳.۲۵ متر

قطر بدنه: ۳۲.۴ سانتی‌متر (۱۲.۷۵ اینچ)

وزن: حدود ۲۴۰ کیلوگرم در پیکربندی پایه؛ بسته به محموله متغیر است

عمق عملیاتی: ۶۰۰ متر

پیکربندی‌های عمیق‌تر : برخی منابع و پیکربندی‌ها ۱۵۰۰ متر را نیز ذکر می‌کنند

سرعت بیشینه: حدود ۵ گره دریایی (۲.۶ m/s)

سرعت مأموریتی معمول: حدود ۳–۴ گره

مداومت: بسته به باتری، سرعت و محموله؛ منابع مختلف حدود ۲۴ تا نزدیک ۷۰ ساعت را برای پیکربندی‌های مختلف گزارش کرده‌اند.

برد حدود: ۲۸۶ مایل دریایی

منبع انرژی: باتری قابل شارژ لیتیوم‌یون

حمل‌ونقل: قابل حمل با تجهیزات پشتیبانی و عموماً نیازمند وسیله نقلیه، شناور برای استقرار.

مشخصات قدیمی‌تر ۲۴ ساعت مداومت را گزارش می‌کنند، در حالی که WHOI برای یک پیکربندی REMUS ۶۰۰ مداومت نزدیک به ۷۰ ساعت را ذکر کرده است؛ بنابراین مداومت یک عدد ثابت برای تمام پیکربندی‌های REMUS ۶۰۰ نیست و به باتری، سرعت، عمق و محموله بستگی دارد.

سامانه‌های ناوبری و کنترل

REMUS ۶۰۰ برای حرکت خودکار و ثبت دقیق مسیر، از ترکیبی از سامانه‌های ناوبری زیر استفاده می‌کند:

INS/ناوبری اینرسیایی

IMU

DVL برای اندازه‌گیری سرعت نسبت به بستر

GPS برای تعیین موقعیت در سطح آب

حسگرهای فشار برای تعیین عمق

سامانه‌های ناوبری و پردازش اختصاصی خانواده REMUS

قابلیت اجرای مأموریت از پیش برنامه‌ریزی‌شده و حرکت خودکار در مسیر تعیین‌شده

حسگرها و محموله‌ها

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های REMUS ۶۰۰، معماری ماژولار محموله است. بنابراین یک REMUS ۶۰۰ الزاماً در تمام مأموریت‌ها مجموعه حسگر یکسانی ندارد. گزینه‌های منتشرشده شامل موارد زیر هستند:

Side-Scan Sonar برای تصویربرداری از بستر

Multibeam Echosounder (MBES) برای برداشت عمق و نقشه‌برداری سه‌بعدی

Synthetic Aperture Sonar (SAS/SSAM) برای تصویربرداری با وضوح بالا

Sub-Bottom Profiler (SBP) برای بررسی لایه‌های زیر بستر

CTD برای اندازه‌گیری رسانایی، دما و عمق

ADCP برای اندازه‌گیری جریان آب

دوربین و سامانه‌های تصویربرداری

مغناطیس‌سنج

حسگرهای محیطی و اقیانوس‌شناسی

سامانه‌های اختصاصی شناسایی و مکان‌یابی اهداف زیرسطحی

برای نمونه، Kongsberg یک پیکربندی REMUS ۶۰۰ مجهز به HISAS ۲۰۴۰ و EM ۲۰۴۰ را برای نقشه‌برداری و تصویربرداری با وضوح بالا ارائه کرده است.

ارتباطات

ارتباطات زیرآبی در AUV ها برخلاف ارتباطات معمول رادیویی محدود است. REMUS ۶۰۰ می‌تواند از مودم آکوستیک برای تبادل داده و فرمان در زیر آب استفاده کند و پس از رسیدن به سطح، ارتباطات سطحی مانند GPS و ارتباطات بی‌سیم در دسترس قرار می‌گیرد.

در یک پیکربندی فنی مستند، مودم آکوستیک WHOI Micro-Modem در محدوده ۲۰–۳۰ kHz با نرخ داده ۸۰ تا ۱۲۰۰ bit/s و برد حداکثر حدود ۱.۵ کیلومتر ذکر شده است. این ارقام مربوط به همان پیکربندی خاص هستند و نباید به‌عنوان مشخصات ثابت همه نسخه‌ها در نظر گرفته شوند.

قابلیت‌های مأموریتی

REMUS ۶۰۰ یک پلتفرم چندمنظوره است و بسته به محموله می‌تواند برای موارد زیر به کار رود:

نقشه‌برداری هیدروگرافی و بستر دریا

برداشت عمق و تهیه نقشه‌ها

بررسی‌های زمین‌شناسی و ژئوفیزیکی

پایش محیط زیست و اقیانوس‌شناسی

جست‌وجو و مکان‌یابی اشیای زیرآبی

بازرسی سازه‌ها و تأسیسات زیرسطحی

جست‌وجو و بازیابی

بررسی مناطق بندری و ساحلی

پایش تغییرات بستر دریا

مأموریت‌های Mine Countermeasure (MCM) با حسگرهای مناسب

مأموریت‌های شناسایی، پایش و برداشت داده‌های زیرسطحی

تحقیقات علمی و نمونه‌برداری اقیانوسی

Kongsberg صراحتاً REMUS ۶۰۰ را برای مأموریت‌هایی مانند area survey، bathymetric survey، environmental survey، charting، change detection و برخی کاربردهای MCM معرفی کرده است.

ویژگی مهم: ماژولار بودن

مزیت اصلی REMUS ۶۰۰ این است که خود وسیله ثابت می‌ماند اما پکیج حسگر و مأموریت می‌تواند تغییر کند. بدین ترتیب یک پلتفرم می‌تواند برای نقشه‌برداری، اقیانوس‌شناسی، بازرسی یا مأموریت‌های شناسایی زیرسطحی پیکربندی شود. WHOI نیز روی همین قابلیت تغییر و بازپیکربندی حسگرها تأکید کرده است.

به‌طور خلاصه، REMUS ۶۰۰ یک AUV میان‌رده، خودمختار و ماژولار با قطر حدود ۳۲ سانتی‌متر، طول حدود ۳.۲۵ متر، عمق عملیاتی پایه ۶۰۰ متر، سرعت حداکثر حدود ۵ گره و ظرفیت حمل مجموعه متنوعی از حسگرهای سونار، ناوبری، تصویربرداری و اقیانوس‌شناسی است. تفاوت قابل‌توجه بین اعداد منتشرشده درباره مداومت و عمق، ناشی از تفاوت نسخه‌ها، باتری‌ها و پیکربندی‌های مأموریتی است؛ بنابراین برای یک گزارش فنی بهتر است اعداد را با ذکر «پیکربندی» ارائه کرد.

چرا شکار REMUS ۶۰۰ در هرمز اهمیت دارد؟

تنگه هرمز یکی از حساس‌ترین آبراه‌های راهبردی جهان است و کنترل محیط زیرسطحی آن، بخشی مهم از معادلات امنیت دریایی منطقه محسوب می‌شود.

در چنین محیطی، استفاده از شناورهای خودمختار زیرسطحی می‌تواند به یک نیروی نظامی اجازه دهد بدون اعزام مستقیم نیروی انسانی به محیط پرخطر، اطلاعات مربوط به بستر دریا، مسیرهای عبور، اشیای زیرسطحی و دیگر مؤلفه‌های محیط دریایی را جمع‌آوری کند.

از این منظر، به دام انداختن یک REMUS ۶۰۰ را باید فراتر از توقیف یک شناور بدون‌سرنشین ارزیابی کرد؛ چراکه این اتفاق، در صورت تأیید جزئیات عملیاتی اعلام‌شده، نشان‌دهنده توانایی نیروهای ایرانی در کشف، رهگیری و مقابله با ابزارهای نوین شناسایی زیرسطحی خواهد بود.

غنیمت اصلی؛ اطلاعاتی که در دل سامانه قرار دارد

ارزش واقعی یک سامانه مانند REMUS ۶۰۰ تنها در بدنه، موتور یا تجهیزات آن خلاصه نمی‌شود.

هر مأموریت این‌گونه سامانه‌ها می‌تواند داده‌هایی درباره مسیر حرکت، نقاط مورد بررسی، داده‌های سوناری، تنظیمات حسگرها و الگوی اجرای مأموریت تولید کند. بنابراین در اختیار قرار گرفتن یک سامانه سالم می‌تواند فرصت مهمی برای متخصصان دفاعی کشور فراهم کند تا ابعاد مختلف فناوری و شیوه به‌کارگیری آن را بررسی کنند.

البته میزان اطلاعات قابل بازیابی به وضعیت سامانه، نحوه بازیابی و حفاظت اطلاعات آن بستگی دارد؛ اما اصل ماجرا از منظر جنگ اطلاعاتی اهمیت بالایی دارد: سامانه‌ای که برای جمع‌آوری اطلاعات در محیط زیرسطحی طراحی شده، خود می‌تواند به منبع اطلاعاتی برای طرفی تبدیل شود که آن را به دست آورده است.

پیام عملیات؛ تنگه هرمز محیط بی‌صاحب نیست

پیام مهم این رخداد را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد: تنگه هرمز برای نیروهای فرامنطقه‌ای، محیطی بدون نظارت و کنترل نیست.

آمریکا در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری قابل توجهی روی سامانه‌های بدون‌سرنشین دریایی و زیرسطحی انجام داده است. چنین سامانه‌هایی قرار است با کاهش نیاز به حضور مستقیم نیروی انسانی، توان شناسایی و جمع‌آوری اطلاعات را افزایش دهند.

اما ورود یک سامانه پیشرفته مانند REMUS ۶۰۰ به دست نیروی دریایی سپاه، آن هم در محیط راهبردی تنگه هرمز، می‌تواند نشان‌دهنده پیچیده‌تر شدن رقابت اطلاعاتی و فناورانه در خلیج فارس باشد.

در این میدان، نبرد صرفاً میان شناورهای بزرگ و موشک‌ها جریان ندارد؛ سونار، حسگر، داده، هوش مصنوعی، جنگ الکترونیک و سامانه‌های خودمختار زیرسطحی نیز به بخشی از میدان نبرد تبدیل شده‌اند.

سپاه و نبرد نسل جدید در دریا

یکی از نکات قابل توجه در اطلاعیه نیروی دریایی سپاه، تأکید بر «اشراف اطلاعاتی» و «جنگ الکترونیک» است.

این تأکید نشان می‌دهد که در نگاه فرماندهان نیروی دریایی سپاه، مقابله با تهدیدات جدید دریایی صرفاً با تکیه بر شناورهای رزمی متعارف انجام نمی‌شود و شبکه‌ای از شناسایی، پایش، اطلاعات و جنگ الکترونیک نیز در این نبرد نقش دارد.

اگر جزئیات بیشتری از نحوه عملیات منتشر شود، آنچه برای تحلیلگران دفاعی اهمیت ویژه خواهد داشت، نه صرفاً نوع REMUS، بلکه چگونگی کشف و رهگیری آن در محیط زیرسطحی است؛ زیرا این بخش می‌تواند تصویری روشن‌تر از سطح توانمندی ایران در مقابله با سامانه‌های خودمختار زیرآبی ارائه کند.

یک غنیمت فناورانه در میانه جنگ اطلاعاتی

REMUS ۶۰۰ نمادی از تغییر ماهیت جنگ دریایی است؛ وسیله‌ای کوچک‌تر از یک شناور رزمی متعارف، اما مجهز به حسگرها و سامانه‌های ناوبری پیشرفته که می‌تواند ساعت‌ها در زیر آب فعالیت کند.

اکنون، طبق اعلام نیروی دریایی سپاه، یکی از همین سامانه‌ها به جای جمع‌آوری اطلاعات برای نیروی دریایی آمریکا، در اختیار متخصصان ایرانی قرار گرفته است.

این اتفاق را می‌توان بخشی از نبرد خاموش و پیچیده اطلاعاتی در زیر آب‌های خلیج فارس و تنگه هرمز دانست؛ نبردی که در آن، هر داده، هر مسیر ثبت‌شده و هر فناوری به‌دست‌آمده می‌تواند به بخشی از معادله قدرت تبدیل شود.

در نهایت، اهمیت این رخداد تنها در «شکار یک پهپاد زیرسطحی» نیست؛ اهمیت اصلی آن در این است که یکی از ابزارهای پیشرفته جمع‌آوری اطلاعات زیرآبی آمریکا، بنا بر اعلام سپاه، اکنون در اختیار طرف ایرانی قرار گرفته است. این موضوع می‌تواند برای شناخت فناوری، تاکتیک‌ها و الگوهای عملیات زیرسطحی آمریکا ارزش قابل توجهی داشته باشد.