بهزاد رایگانی، دبیر ستاد ملی سیاست‌گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار سازمان حفاظت محیط زیست در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری مهر با تشریح برنامه‌های مدیریت این پدیده، اظهار کرد: مدیریت پدیده گرد و غبار چهار رکن اصلی دارد که نخستین آن، کنترل و پیشگیری است، این بخش از گذشته نیز توسط سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری ایران و وزارت جهاد کشاورزی دنبال می‌شد؛ از جمله از طریق اجرای طرح‌های کشاورزی حفاظتی و اقداماتی برای کنترل گرد و غبار در محل کانون‌ها یا مناطقی که در آینده می‌توانند به کانون تولید گرد و غبار تبدیل شوند تا از شکل‌گیری کانون‌های جدید جلوگیری شود.

وی افزود: اقدامی که در دبیرخانه انجام دادیم، هدفمندتر کردن این فعالیت‌ها بود. نقشه‌هایی که پیش‌تر وجود داشت، هماهنگی کامل با واقعیت‌های میدانی نداشت؛ بنابراین تلاش کردیم نقشه‌هایی تهیه شود که کانون‌های گرد و غبار و میزان فعالیت آن‌ها را به‌روز نشان دهد تا امکان مدیریت مناسب‌تر فراهم شود. این نخستین اقدام دبیرخانه در حوزه کنترل و پیشگیری بوده است.

توسعه سامانه‌های پیش‌آگاهی و مدیریت شرایط اضطرار

رایگانی با اشاره به دومین رکن مدیریت گرد و غبار، یعنی آمادگی و مقابله، گفت: در این بخش توسعه نرم‌افزارهایی که بتوانند پیش‌آگاهی وقوع گرد و غبار را ارائه دهند، در دستور کار دبیرخانه قرار گرفته و این موضوع به‌صورت ملی دنبال شده است.

وی ادامه داد: همه استان‌ها در این فرآیند نقش داشته‌اند و برای تمامی آن‌ها برنامه اقدام تعریف شده است، اما اجرای اقدامات بر اساس اولویت انجام می‌شود. این اولویت‌بندی بر مبنای میزان اثرگذاری هر کانون گرد و غبار بر مردم، زیرساخت‌ها و شدت آسیب‌پذیری مناطق صورت گرفته است.

دبیر ستاد ملی سیاست‌گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار افزود: در همین راستا، سامانه‌ای با عنوان «سامانه تصمیم‌گیری شرایط اضطرار گرد و غبار» با پایلوت استان خوزستان طراحی شده است و این سامانه به ذی‌نفعان، از جمله مردم، اطلاع‌رسانی می‌کند که چه اقداماتی را در چه زمانی باید انجام دهند و برای دستگاه‌های اجرایی و مردم، برنامه‌های لازم را پیش از وقوع، هنگام وقوع و پس از وقوع پدیده گرد و غبار پیش‌بینی کرده است.

تمرکز بر کاهش آسیب و افزایش تاب‌آوری

رایگانی سومین محور اقدامات را کاهش آسیب دانست و گفت: برای اینکه مردم در مناطق مختلف آسیب کمتری از گرد و غبار ببینند، بر موضوع تاب‌آوری متمرکز شده‌ایم و از جمله اینکه وزارت بهداشت تجهیزات و امکانات مورد نیاز افرادی را که ممکن است در معرض آسیب قرار گیرند، از پیش تأمین و در دسترس قرار دهد.

وی افزود: همچنین تلاش شده است برای مناطق خاص، در صورت نیاز، اعتبارات جدیدی اختصاص یابد تا امکانات لازم در زمان وقوع بحران فراهم باشد.

دبیر ستاد ملی سیاست‌گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار با اشاره به چهارمین رکن مدیریت این پدیده، یعنی تاب‌آوری و سازگاری، اظهار کرد: در این بخش تلاش می‌کنیم شهرها و مردم تاب‌آورتر شوند و به همین منظور، تولید محتوا و آگاهی‌بخشی را در دستور کار قرار داده‌ایم تا مردم به سمت اقداماتی حرکت کنند که توان سازگاری آن‌ها را افزایش دهد.

وی ادامه داد: موضوع دیگری که به‌تازگی در حال پیگیری آن هستیم و هنوز به‌طور کامل وارد مرحله اجرا نشده، طراحی شهرها و محیط‌های سازگار با شرایط گرد و غبار است و اگر شهری در معرض این پدیده قرار دارد، باید در طراحی آن اصول تاب‌آوری رعایت شود.

رایگانی خاطرنشان کرد: برای مثال، در شهرستان‌های منطقه سیستان، معماری سنتی با استفاده از بادگیرها و شیوه‌های بومی، شرایطی ایجاد می‌کرد که هم خنکی بیشتری فراهم شود و هم گرد و غبار تأثیر کمتری بر زندگی مردم داشته باشد، اما با تغییر الگوی معماری و حرکت به سمت ساخت‌وسازهای نوین، این ویژگی‌ها تا حد زیادی از بین رفته است و در شرایطی مانند قطع برق یا وقوع وضعیت‌های حاد، مشکلات بیشتری ایجاد می‌شود.

وی تأکید کرد: به همین دلیل، در تلاش هستیم دانش بومی موجود در این زمینه مورد توجه قرار گیرد و در طراحی‌های جدید از ظرفیت‌های آن برای افزایش سازگاری شهرها با پدیده گرد و غبار استفاده شود.

*یاسر حاجی حسینی گزستانی