بازار؛ گروه کشاورزی: انجیر یکی از محصولات مهم باغی و صادراتی ایران است که بخش قابل توجهی از تولید آن با هدف حضور در بازارهای خارجی انجام می شود. به همین دلیل، هرگونه اختلال در صادرات می تواند به سرعت بازار داخلی این محصول را نیز تحت تاثیر قرار دهد و باغداران و تولیدکنندگان را با مشکل فروش مواجه کند.

امسال نیز فعالان صنعت انجیر از شرایط نامناسب بازار و کاهش تمایل صادرکنندگان برای خرید محصول خبر می دهند. «عباس رضازاده، رییس انجمن انجیر ایران»، معتقد است مجموعه ای از عوامل داخلی و خارجی موجب شده تا بازار انجیر در فصل برداشت با شرایط دشواری مواجه شود؛ شرایطی که از یک سو به مشکلات ایجاد شده در بازار چین مربوط است و از سوی دیگر، صادرکنندگان را با هزینه های ناشی از رفع تعهد ارزی مواجه کرده است.

رضازاده در گفت وگو با خبرنگار بازار درباره وضعیت تولید و بازار انجیر در سال ۱۴۰۵ اظهار کرد: امسال اتفاقاتی رخ داده که به طور مستقیم بر فعالیت صادرکنندگان انجیر و در نتیجه بازار خرید محصول از باغداران تاثیر گذاشته است. در شرایط فعلی بسیاری از صادرکنندگان تمایل و رغبت سابق را برای خرید محصول ندارند و این موضوع به یکی از مهم ترین نگرانی های فعالان این بخش تبدیل شده است.

بازداشت واردکنندگان در چین و اثر آن بر بازار انجیر

رییس انجمن انجیر ایران با اشاره به مشکلات ایجاد شده در بازار چین گفت: در ماه های اخیر تعدادی از واردکنندگان انجیر ایران در چین با مشکلاتی مواجه شده اند و این مسئله بر بازار صادراتی انجیر تاثیر مستقیم گذاشته است. در واقع بر اساس اطلاعات موجود، حدود ۴۰ نفر از واردکنندگان چینی با اتهام کم اظهاری در گمرک این کشور بازداشت یا با مشکلات قضایی و تجاری مواجه شده اند. کالاهای مورد بحث نیز مربوط به تجارت انجیر ایران بوده و این اتفاق باعث شده فضای فعالیت در بازار چین برای تجار و فعالان این حوزه دشوارتر شود.

رضازاده ادامه داد: چنین اتفاقی به طور طبیعی بر اعتماد و فعالیت تجاری تاثیر می گذارد. وقتی واردکننده یا تاجر در بازار مقصد با ریسک های حقوقی و تجاری مواجه می شود، این نگرانی به زنجیره صادرات منتقل می شود و صادرکننده ایرانی نیز در خرید و ارسال محموله های جدید با احتیاط بیشتری عمل می کند.

وی گفت: پیامد این وضعیت اکنون در بازار انجیر ایران قابل مشاهده است، زیرا بخشی از صادرکنندگان به دلیل افزایش ریسک، تمایل کمتری برای خرید محصول از باغداران دارند. در واقع، مشکلی که در بازار مقصد رخ داده، به طور مستقیم به بازار داخلی و فروش محصول تولیدکننده ایرانی منتقل شده است.

به گفته رضازاده، کاهش رغبت صادرکنندگان برای خرید محصول می تواند در فصل برداشت، قدرت فروش باغداران را کاهش دهد و تولیدکننده را با محصولی مواجه کند که بازار مناسبی برای آن وجود ندارد.

رفع تعهد ارزی؛ فشار مضاعف بر صادرکنندگان

رییس انجمن انجیر ایران یکی دیگر از مشکلات مهم صنعت انجیر را سیاست های مرتبط با رفع تعهد ارزی دانست و اظهار کرد: صادرکنندگان محصولات کشاورزی با شرایطی متفاوت از صادرکنندگان محصولات بزرگ صنعتی فعالیت می کنند، اما در سیاست گذاری ارزی، تفاوت های مهم میان این بخش ها به اندازه کافی مورد توجه قرار نمی گیرد.

وی افزود: صادرکننده انجیر محصول خود را با هزینه های متعدد از تولیدکننده خریداری می کند. باغدار نیز قیمت محصول خود را بر اساس «شرایط واقعی اقتصاد، نرخ ارز و هزینه های تولید» تعیین می کند. بنابراین صادرکننده نمی تواند محصول را با مبنای ارزی پایین تر خریداری کند، اما هنگام بازگشت ارز حاصل از صادرات، با الزاماتی مواجه می شود که هزینه فعالیت او را افزایش می دهد.

رضازاده گفت: یکی از مشکلات مهم این است که تفاوت میان نرخ ارز در بازار آزاد و نرخ های تعیین شده در سازوکارهای رسمی می تواند هزینه قابل توجهی برای صادرکننده ایجاد کند، بطوری که در برخی دوره ها، این اختلاف به ده ها هزار تومان برای هر دلار رسیده است.

وی افزود: صادرکننده باید ارز حاصل از صادرات را مطابق مقررات به چرخه رسمی بازگرداند، اما وقتی قیمت محصول و هزینه خرید آن بر مبنای نرخ واقعی بازار تعیین شده باشد، اختلاف نرخ ارز می تواند بخش مهمی از حاشیه سود صادرات را از بین ببرد.

رییس انجمن انجیر ایران تاکید کرد: صادرات محصولات کشاورزی معمولا با حاشیه سود بسیار بالا انجام نمی شود که صادرکننده بتواند به راحتی هزینه های سنگین ناشی از اختلاف نرخ ارز، حمل و نقل، بسته بندی و سایر هزینه های جانبی را تحمل کند.

وی گفت: صادرکننده انجیر باید هزینه خرید محصول، کارتن و بسته بندی، آماده سازی، حمل داخلی، ارسال محموله و هزینه های مربوط به مسیرهای حمل و نقل را پرداخت کند. وقتی در کنار همه این هزینه ها، فشار ناشی از رفع تعهد ارزی نیز اضافه شود، ممکن است فعالیت صادراتی دیگر توجیه اقتصادی نداشته باشد.

مقایسه صادرات کشاورزی با پتروشیمی منطقی نیست

رضازاده با انتقاد از یکسان دیدن صادرات محصولات کشاورزی با صادرات صنایع بزرگ اظهار کرد: شرایط صادرات محصولات پتروشیمی و فولادی با محصولات کشاورزی تفاوت های اساسی دارد و نمی توان بدون در نظر گرفتن ساختار هزینه و حاشیه سود، یک سیاست ارزی واحد را برای همه بخش ها اجرا کرد.

وی افزود: بانک مرکزی ارز حاصل از صادرات محصولات بزرگی مانند پتروشیمی و فولاد را در همان چارچوبی قرار می دهد که ارز حاصل از صادرات محصولات کشاورزی قرار دارد، در حالی که ساختار فعالیت، میزان سرمایه، هزینه تولید و حاشیه سود این بخش ها با یکدیگر تفاوت دارد.

رییس انجمن انجیر ایران گفت: صادرکننده محصول کشاورزی، کالا را از تولیدکننده با قیمت متاثر از شرایط بازار خریداری می کند. باغدار نیز با هزینه های بالای نگهداری باغ، کارگر، آب، کود، سم، برداشت و سایر هزینه های تولید مواجه است و نمی تواند محصول خود را با مبنایی غیرواقعی به صادرکننده بفروشد. در نتیجه صادرکننده محصول را با نرخ های واقعی بازار خریداری می کند، اما در مرحله بازگشت ارز با شرایط دیگری مواجه می شود. این اختلاف می تواند انگیزه صادرکننده برای ادامه فعالیت را کاهش دهد و در نهایت، آسیب آن به باغدار و تولیدکننده منتقل شود.

رضازاده تاکید کرد: سیاست گذاری ارزی باید متناسب با ویژگی های صادرات محصولات کشاورزی باشد. صادرات انجیر و دیگر محصولات باغی از نظر ساختار هزینه و میزان سود با صادرات کالاهای بزرگ صنعتی یکسان نیست و انتظار می رود در تصمیم گیری ها، تفاوت میان این بخش ها در نظر گرفته شود.

برآورد دقیقی از سهم فرآوری وجود ندارد، اما بیش از ۹۵ درصد انجیر ایران به صورت خام یا با فرآوری بسیار محدود به بازار عرضه می شود

رییس انجمن انجیر ایران درباره میزان فرآوری این محصول گفت: بخش عمده انجیر تولیدی کشور همچنان به صورت خام و برای مصرف مستقیم صادر می شود و سهم فرآوری داخلی از کل تولید محدود است.

وی افزود: برآورد دقیقی از سهم فرآوری وجود ندارد، اما بیش از ۹۵ درصد انجیر ایران به صورت خام یا با فرآوری بسیار محدود به بازار عرضه می شود. البته امکان فرآوری انجیر در داخل کشور وجود دارد و از این محصول می توان فرآورده هایی مانند مربا، مارمالاد، خمیر انجیر و محصولات دیگر تولید کرد، اما به دلیل ارزش بالای خود محصول و شرایط بازار، سهم این نوع فرآوری در مقایسه با صادرات مستقیم و خام خوری بسیار محدود است.

وی گفت: در بسیاری از موارد، محصول به صورت خام از ایران خارج می شود و فرآوری بیشتر در کشورهای دیگر انجام می گیرد. این مسئله به معنای از دست رفتن بخشی از ارزش افزوده ای است که می تواند در داخل کشور ایجاد شود.

رییس انجمن انجیر ایران معتقد است توسعه صنایع فرآوری می تواند در بلندمدت بخشی از وابستگی بازار انجیر به صادرات خام را کاهش دهد، اما این امر نیازمند سرمایه گذاری، توسعه بازار، ایجاد زیرساخت و برنامه ریزی برای تولید محصولات متنوع از انجیر است.