ناترازی ۲۱.۵ میلیارد مترمکعبی آب | انتقال آب از دریا دیگر یک انتخاب نیست

اقتصادآنلاین – مسیحا حیدریان؛ سومین نشست از سلسله نشست‌های تخصصی توسعه و امنیت آبی با عنوان «طرح‌های انتقال آب از دریا و تقاضای القایی» روز دوشنبه ۲۹ تیرماه ۱۴۰۵ در اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد. در این نشست، نصرت خوش‌نیاز، مدیرعامل شرکت توسعه آب آسیا، با تشریح روند شکل‌گیری پروژه انتقال آب از خلیج فارس به فلات مرکزی، از ضرورت استفاده از آب‌های نامتعارف برای تأمین نیاز صنایع صحبت کرد و با استناد به آمار‌ها و اسناد رسمی، تصویری از وضعیت منابع آبی کشور و چالش‌های پیش‌روی بخش صنعت ارائه داد.

ناترازی ۲۱.۵ میلیارد مترمکعبی آب و ضرورت استفاده از منابع نامتعارف

خوش‌نیاز با اشاره به شکل‌گیری پروژه انتقال آب خلیج فارس به فلات مرکزی گفت: این پروژه از سال‌های پایانی دولت دهم و ابتدای دولت یازدهم با هدف تأمین آب مورد نیاز صنایع کلید خورد؛ زیرا از اواخر دهه ۸۰ و اوایل دهه ۹۰ کمبود منابع آب به یکی از مهم‌ترین موانع توسعه صنایع، به‌ویژه صنایع معدنی در فلات مرکزی کشور، تبدیل شده بود.

وی افزود: در اوایل دهه ۹۰، یکی از اصلی‌ترین زیرساخت‌های مورد نیاز برای توسعه صنایع معدنی، تأمین آب بود و همین نیاز، زمینه تعریف پروژه انتقال آب از خلیج فارس را فراهم کرد. این پروژه علاوه بر تأمین آب، نگاه کشور به استفاده از آب‌های نامتعارف را نیز تغییر داد؛ چرا که تا پیش از آن، شیرین‌سازی و انتقال آب دریا در چنین مقیاسی تجربه نشده بود.

مدیرعامل شرکت توسعه آب آسیا با استناد به گزارش‌های رسمی وزارت نیرو، برنامه هفتم توسعه و سایر اسناد بالادستی اظهار کرد: روند کاهش بارندگی، افت منابع آب تجدیدپذیر، کاهش ذخایر آب زیرزمینی و افزایش دمای کشور، همگی نشان می‌دهد ایران با بحران جدی منابع آب روبه‌رو است.

وی ادامه داد: بر اساس گزارش‌های رسمی، آبخوان‌های کشور سالانه به طور متوسط ۵۵ سانتی‌متر افت می‌کنند و طی ۵۰ سال گذشته نیز حدود ۲۵ متر افت تجمعی داشته‌اند. همچنین حدود ۱۳۰ میلیارد مترمکعب از ذخایر آب زیرزمینی کشور کاهش یافته است.

خوش‌نیاز با بیان اینکه عمده شهر‌های فلات مرکزی به منابع آب زیرزمینی وابسته هستند، تصریح کرد: در حال حاضر کشور با کمبود حدود ۱۱ میلیارد مترمکعب آب قابل برنامه‌ریزی در فلات مرکزی مواجه است و در عین حال، بخش صنعت با وجود سهم اندک در مصرف آب، بیشترین آسیب را از کمبود منابع آبی متحمل شده است.

وی با اشاره به شرایط اقلیمی کشور گفت: کاهش بارش برف، تغییر الگوی بارندگی، افزایش بارش‌های سیلابی، کاهش ورودی سدها، افزایش میانگین دما و تشدید تنش آبی در بسیاری از شهر‌های کشور از مهم‌ترین چالش‌های موجود است.

خوش‌نیاز با بیان اینکه برنامه‌های توسعه گذشته نتوانسته‌اند اهداف تعیین‌شده در حوزه آب را محقق کنند، افزود: طی شش برنامه توسعه، اهداف مربوط به افزایش بهره‌وری، بهینه‌سازی مصرف آب و کاهش ناترازی منابع عملیاتی نشده و نباید انتظار داشت برنامه هفتم توسعه به تنهایی این مشکلات را برطرف کند.

وی با اشاره به سیاست‌های پیش‌بینی‌شده در برنامه هفتم توسعه اظهار کرد: استقرار نظام مدیریت یکپارچه منابع آب، کنترل و مدیریت آب‌های سطحی، تقویت آبخیزداری و آبخوان‌داری، توسعه بازچرخانی آب، استفاده از منابع آب نامتعارف، اصلاح الگوی مصرف در بخش کشاورزی و ارزش‌گذاری اقتصادی منابع زیست‌محیطی از جمله محور‌های این برنامه است.

مدیرعامل شرکت توسعه آب آسیا با بیان اینکه کشور اکنون با ناترازی سالانه حدود ۲۱.۵ میلیارد مترمکعب آب روبه‌روست، گفت: بخشی از این ناترازی مربوط به حقابه‌های زیست‌محیطی و بخشی نیز ناشی از انباشت کسری سال‌های گذشته است.

انتقاد از توقف پروژه انتقال آب دریای عمان

خوش‌نیاز با اشاره به احکام برنامه هفتم توسعه درباره انتقال آب گفت: بر اساس قانون، انتقال آب بین حوضه‌های آبریز داخلی برای مصارف غیرشرب ممنوع شده، اما استحصال و انتقال آب از دریا مشمول این ممنوعیت نیست و وزارت نیرو نیز مکلف شده است زمینه توسعه آب‌شیرین‌کن‌ها را از طریق بخش خصوصی و خرید تضمینی آب فراهم کند.

وی با انتقاد از اجرا نشدن این بخش از قانون اضافه کرد: پروژه انتقال آب از دریای عمان به شرق کشور به دلیل عمل نکردن وزارت نیرو به تعهد خرید تضمینی آب متوقف شده است.

مدیرعامل شرکت توسعه آب آسیا افزود: ارزش این پروژه حدود سه میلیارد دلار برآورد شده و اگر خرید تضمینی آب انجام می‌شد، سرمایه‌گذاران اجرای طرح را ادامه می‌دادند، اما نبود این تضمین باعث توقف بخش عمده پروژه شده است.

وی با اشاره به تدوین دستورالعمل‌های زیست‌محیطی برای طرح‌های انتقال آب و آب‌شیرین‌کن‌ها گفت: امروز سازمان حفاظت محیط‌زیست دستورالعمل‌های تخصصی لازم را تدوین و ابلاغ کرده و در صورت اجرای صحیح پروژه‌ها و رعایت استانداردها، آثار زیست‌محیطی خارج از حدود مجاز ایجاد نخواهد شد.

تقاضای القایی در صنعت وجود ندارد

خوش‌نیاز در ادامه با رد دیدگاه مطرح‌شده درباره ایجاد تقاضای القایی در نتیجه انتقال آب، تأکید کرد: نیاز صنایع معدنی به آب، یک تقاضای واقعی است و ارتباطی با ایجاد تقاضای جدید ندارد.

وی افزود: معادن قابل جابه‌جایی نیستند و امکان انتقال ماده معدنی به سواحل برای فرآوری وجود ندارد؛ زیرا از هر ۱۰۰ کیلوگرم ماده معدنی استخراج شده، تنها بخش بسیار اندکی به محصول تبدیل می‌شود و انتقال حجم عظیم باطله از نظر فنی و اقتصادی توجیه ندارد.

مدیرعامل شرکت توسعه آب آسیا ادامه داد: آب انتقالی از دریا با هزینه‌ای بسیار بالاتر از آب متعارف در اختیار صنایع بزرگ قرار می‌گیرد و استفاده از آن برای واحد‌های کوچک اقتصادی نیست. به گفته او، این آب تنها برای صنایع بزرگ‌مقیاس که توان پرداخت هزینه آن را دارند، صرفه اقتصادی دارد.

انتقال روزانه ۴۰۰ هزار مترمکعب آب به فلات مرکزی

مدیرعامل شرکت توسعه آب آسیا با اشاره به وضعیت فعلی پروژه انتقال آب خلیج فارس گفت: اکنون روزانه حدود ۶۵۰ هزار مترمکعب آب در کشور شیرین‌سازی می‌شود که حدود ۴۰۰ هزار مترمکعب آن مربوط به این پروژه است. همچنین، سالانه حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب آب به فلات مرکزی منتقل می‌شود و این خط انتقال تا یزد و سپس اصفهان توسعه یافته است.

وی خاطرنشان کرد: بخشی از آب منتقل‌شده علاوه بر صنایع، برای تأمین آب پدافندی شهر‌های مسیر از جمله بندرعباس، رفسنجان، یزد و اصفهان نیز پیش‌بینی شده است.

خوش‌نیاز در پایان گفت: آب انتقالی از دریا برای مصرف شرب طراحی نشده و هیچ استانداردی استفاده از آن را برای شرب در فواصل طولانی توصیه نمی‌کند، اما این ظرفیت می‌تواند در شرایط بحرانی و به‌عنوان آب پدافندی، نقش مؤثری در حفظ امنیت آبی شهر‌ها ایفا کند.