یاسمن بلوردی؛ گروه کشاورزی: تولید پنبه ایران در سال ۱۴۰۵ در حالی با کاهش حدود ۸ درصدی سطح زیر کشت مواجه شده که پایین بودن قیمت وش، کمبود آب، افزایش هزینه های تولید و رقابت با محصولاتی مانند برنج، علوفه و سبزی و صیفی، رغبت کشاورزان به کشت این محصول را کاهش داده است.

در این راستا خبرنگار بازار گفتگویی با مرتضی عرب سلمانی معاون امور پنبه وزارت جهاد کشاورزی انجام داده است که در ادامه می خوانید. گفتنی است از نگاه وی در این شرایط، «افزایش عملکرد در هکتار، تعیین قیمت واقعی و رقابتی، توسعه کشت قراردادی، تامین بذر و نهاده های مناسب و پرداخت حمایت های هدفمند» از مهم ترین راهکارهای نجات طلای سفید و جلوگیری از خروج بیشتر کشاورزان از چرخه تولید عنوان می شود.

*در ابتدا بفرمایید که پیش‌بینی وزارت جهاد کشاورزی از میزان تولید پنبه در سال ۱۴۰۵ چیست و نسبت به سال گذشته چه تغییری خواهد داشت؟

براساس اطلاعات بدست آمده از استان ها و آمار ثبت شده در سامانه جامع پهنه‌بندی و مدیریت داده‌های کشاورزی سطح کاشت پنبه در سال ۱۴۰۵، ۶۵ هزار هکتار که نسبت به سال ۱۴۰۴ حدود ۸ درصد کاهش داشته ولی با توجه به وضعیت خوب مزارع تولید حتی کمی بیشتر از سال ۱۴۰۴ می باشد.
به عبارت دیگر پیش بینی می گردد در سال ۱۴۰۵، ۲۲۵ هزار تن تولید وش، ۷۰ هزار تن الیاف و ۱۲۵ هزار تن پنبه دانه از مزارع پنبه برداشت شود.

*برای تامین کسری نیاز کشور، سالانه چه میزان پنبه وارد می‌شود؟

با توجه به میانگین سه ساله مصرف الیاف پنبه که بین ۱۷۰ تا ۱۸۰ هزار تن برآورد شده است، برآورد می شود نیاز به واردادت حدود ۱۱۰ هزار تن الیاف باشد. البته درصورتیکه واحدهای نساجی دیگری تاسیس شده باشند این مقدار تا ۱۲۰ هزار تن نیز قابل افزایش است.

*در شرایطی که کشور همچنان برای تامین پنبه مورد نیاز صنایع نساجی وابسته به واردات است، برنامه عملی وزارت جهاد کشاورزی برای افزایش تولید داخلی بدون تشدید فشار بر منابع آب چیست؟

در حقیقت «افزایش عملکرد در هکتار، توسعه سطح کاشت در مناطق گرم و پرآب تر به خصوص در استان های کرمان، جنوب سیستان و بلوچستان، هرمزگان، جنوب فارس، خوزستان، اردبیل، کرمانشاه ، گلستان و مازندران» از راه حل های پیشنهاد شده برای تامین نیاز کشور به الیاف است که البته نیاز به برنامه ریزی و پشتیبانی علمی و عملیاتی و تهیه زیر ساخت های مناسب و پایدار دارد.

* ارزیابی شما از قیمت پنبه چیست و بنظر شما قیمت فعلی پنبه برای کشاورزان تا چه اندازه اقتصادی است؟
قیمت فعلی وش پنبه (حدود ۱۳۰ هزار تومان) جاذبه و گرایش به کاشت پنبه ایجاد نخواهد کرد و بنظر می رسد سطح کاشت ثابت و یا حتی کاهش خواهد یافت. بنابراین میتوان گفت قیمت حدود ۱۸۰ تا ۲۰۰ هزار تومان در بازه سه ساله(واکنش کشاورزان نسبت به قیمت پنبه حدود سه سال است) رغبت به کاشت پنبه را افزایش خواهد داد. به شرطی که افزایش عملکرد درهکتار و کاهش هزینه تولید و پرداخت نقدی بهای وش(روایی بازار) ادامه دار باشد.

*آیا دولت برای حمایت از پنبه‌ کاران سازوکار مشخصی مانند خرید حمایتی یا تضمینی دارد؟

دولت با قیمت تضمینی خرید وش به شرط بیمه محصول، ضریب اطمینان به کاشت را افزایش خواهد داد به شرطی که قیمت واقعی و قابل رقابت با محصولات رقیب مثل برنج، علوفه، سبزی و صیفی …تعیین شود. تعیین قیمت تضمینی چند سال گذشته فاصله زیادی با قیمت واقعی بازار داشته است زیرا در ایران قیمت وش متاثر از قیمت واردات الیاف و نرخ دلار و قیمت علوفه به خصوص واردات سویا است که برقیمت پنبه دانه و وش اثرگذار هستند. قیمت تضمینی کمتر از بازار به ناحق به عنوان پایه معاملات قرار می گیرد و به ضرر کشاورزان است.

*برنامه وزارت جهاد برای افزایش عملکرد در هکتار به جای توسعه سطح زیر کشت چیست؟

به نظر می رسد در راستای رسیدن به این هدف «تامین بذر ضد عفونی شده از ارقام پرمحصول و با کیفیت الیاف مناسب صنایع نساجی از منابع داخلی و خارجی» مهمترین برنامه عملیاتی است.

از سوی دیگر پیگیری کاشت قراردادی یا مشتری محور، آموزش بهره برداران، پیش آگاهی از عوامل خسارت زا، تامین سم و کود به موقع و باقیمت قابل استفاده در مزارع، همکاری با کارخانجات پنبه پاک کنی به عنوان محور توسعه کاشت پنبه، ایجاد مزارع الگویی، تهیه دستورالعمل های کاشت، داشت و برداشت متناسب با مناطق و پهنه های تولیدی، نظارت بر عملیات برداشت و تصفیه وش به کمک بخش خصوصی و سازمان نظام مهندسی از دیگر برنامه های وزارت جهاد کشاورزی است.

مکانیزاسیون برداشت پنبه تا چه اندازه توسعه یافته و مهم‌ترین مانع آن چیست؟

درسال های اخیر با تامین چند دستگاه کمباین وش چین و غوزه چین تعداد ماشین های برداشت به حدود پنجاه عدد رسیده است که بیشتر غوزه چین هستند. اما مکانیزاسیون تنها تامین کمباین نیست؛ بلکه مکانیزاسیون یک سیستم و یک فرهنگ تولید است که لازم است هماهنگی بین اجزای آن مثل ارقام زراعی، ادوات کاشت، تنظیم کننده های رشد، برگ ریز ها، تناسب اراضی برای برداشت مکانیزه، روش کاشت و… و. لازم است.
نکته قابل تامل در رابطه با مکانیزاسیون اینکه در ایران یا باید اراضی یک پارچه شوند یا کمباین های کوچک مناسب برداشت در اراضی ایران تامین شود که به دلیل سطح کاشت فعلی صرفه اقتصادی تولید داخل وجود ندارد مگر اینکه با صادرات همراه باشد.

*از نگاه شما بزرگ‌ترین مانع توسعه پنبه ایران چیست؛ آب، قیمت، بذر یا ضعف زنجیره ارتباطی با صنعت نساجی؟

در ابتدا باید بدانید که درایران عامل توسعه پنبه صنایع نساجی نبوده اند و در این مورد سرمایه گذاری نکرده اند. در واقع به دلیل تامین ارز با قیمت کمتر در طی ۵۰ سال گذشته نوعی یارانه پنهان(بین ۴۵ تا ۵۵ درصد قیمت وش در سال های مختلف) از کشاورزان به نفع صنایع نساجی دریافت شده است. حذف یارانه پنبه دانه و تفکیک آن از دانه های روغنی عامل دیگر کاهش سود کاشت پنبه نسبت به محصولات رقیب بوده است. از سوی دیگر کشاورزان نیز به تدریج به کاشت محصولات جایگزین گرایش پیدا کرده اند. با این وجود با تعیین قیمت واقعی ارز در سال گذشته رغبت به کاشت پنبه افزایش یافته است.
شاید جالب باشد بدانید پرداخت یارانه مناسب به تولید در مراحل مختلف جهت جلوگیری از افزایش قیمت مواد اولیه صنایع راه کارهای موجود در دنیا است. تقریبا در تمام دنیا به طریقی به پنبه یارانه پرداخت می شود زیرا ارزش افزوده پنبه در فرآوری آن است نه تولید. به این معنا که حدود ۶ درصد ارزش افزوده پنبه در تولید و ۹۴ درصد در فرآوری آن است. لذا منبع تامین یارانه هم از صنایع فرآوری کننده، تعرفه و… پیشنهاد می شود.