خبرگزاری مهر، گروه سیاست – نفیسه عبدالهی: نیویورک طی روزهای اخیر برای دستگاه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران فقط محل حضور در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل نبود؛ این شهر عملاً به یک «اتاق عملیات دیپلماتیک» برای انتقال مواضع ایران درباره جنگ، تنگه هرمز، امنیت منطقه، روابط با همسایگان، اروپا و مسیرهای احتمالی دیپلماسی تبدیل شد. وزیر امور خارجه ایران در حاشیه این نشست، مجموعه‌ای فشرده از رایزنی‌های دوجانبه و چندجانبه را پیش برد؛ رایزنی‌هایی که از کشورهای همسایه و منطقه تا اروپا، سازمان ملل، آژانس و میانجی‌های میان تهران و واشنگتن را دربر می‌گرفت.

مطابق گزارش های منتشر شده ۴۵ دیدار و رایزنی دوجانبه وجود داشته اما اهمیت این رفت‌وآمدها نه در تعداد آنها، بلکه در محتوای پیام‌هایی است که تهران در این دیدارها منتقل کرده است.

هرمز؛ اهرم میدان در اتاق مذاکره

یکی از مهم‌ترین محورهای رایزنی‌های عراقچی، موضوع تنگه هرمز بود. وزیر امور خارجه اعلام کرد شروط ایران برای بازگشت امنیت به هرمز به میانجی‌ها منتقل شده و از طریق آنها به طرف آمریکایی نیز رسیده است.

این نکته از منظر دیپلماتیک اهمیت دارد؛ چرا که تهران تلاش کرده موضوع هرمز را از یک مسئله صرفاً نظامی به یک موضوع مذاکره‌ای و سیاسی تبدیل کند.

در دیدار با وزیر خارجه عراق نیز عراقچی بازگشت امنیت به هرمز را به توقف اقدامات ناامن‌کننده آمریکا مرتبط دانست و در دیدار با اردن بر ضرورت جلوگیری از استفاده از خاک کشورهای منطقه علیه ایران تأکید کرد.

در واقع، پیام تهران روشن بود اینکه امنیت منطقه باید متقابل باشد و نمی‌توان از ایران انتظار تأمین امنیت آبراه‌های منطقه را داشت، در حالی که علیه امنیت ایران اقدام می‌شود.

اروپا؛ انتقاد در کنار حفظ کانال گفت‌وگو

بخش قابل توجهی از رایزنی‌ها به اروپا اختصاص داشت؛ از فرانسه و هلند و اتریش تا ایتالیا، اسپانیا و سوئیس. عراقچی در این دیدارها از مواضع اروپایی‌ها درباره تحولات منطقه، تحریم‌ها و حملات آمریکا و اسرائیل انتقاد کرد، اما همزمان کانال گفت‌وگو را باز نگه داشت. این رفتار یک پیام مهم دارد و آن اینکه اختلاف سیاسی با یک کشور، به معنای کنار گذاشتن ظرفیت دیپلماسی با آن کشور نیست.

ایران حتی با کشورهایی که در برخی موضوعات مواضع متفاوتی دارند، درباره امنیت منطقه، پرونده هسته‌ای، اقتصاد، روابط دوجانبه و تحولات بین‌المللی مذاکره کرده است.

همسایگان؛ دیپلماسی برای جلوگیری از محاصره سیاسی

در سوی دیگر، دیدارهای عراقچی با عراق، اردن، قطر، عربستان، جمهوری آذربایجان، ارمنستان و دیگر کشورهای منطقه قرار داشت. در این ملاقات‌ها موضوعاتی مانند امنیت منطقه، هرمز، حاکمیت ملی کشورها، روابط اقتصادی و جلوگیری از استفاده از قلمرو کشورهای همسایه علیه ایران مطرح شد.

این بخش از سفر نشان می‌دهد تهران صرفاً در حال مذاکره با قدرت‌های غربی نیست؛ بلکه همزمان تلاش می‌کند شبکه روابط منطقه‌ای خود را فعال نگه دارد. به بیان دیگر، دیپلماسی ایران در نیویورک تنها «واشنگتن‌محور» نبود.

پرونده هسته‌ای؛ مذاکره هست، اما به هر قیمتی نه

پرونده هسته‌ای و موضوع اسنپ‌بک نیز در بسیاری از رایزنی‌های عراقچی حضور داشت. وزیر امور خارجه در جمع‌بندی سفر گفت ایران پیشنهادهای خود را برای ادامه مسیر دیپلماتیک ارائه کرده، اما برخی مطالبات طرف مقابل را غیرقابل پذیرش می‌داند.

همزمان رایزنی با دبیرکل سازمان ملل و مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نشان داد تهران تلاش دارد پرونده هسته‌ای را فقط در سطح تقابل سیاسی با غرب دنبال نکند و ای حقاز ظرفیت‌هوقی و بین‌المللی نیز استفاده کند.

نکته اصلی؛ دیپلماسی در امتداد میدان

شاید مهم‌ترین ویژگی این سفر را بتوان در نسبت میان «میدان» و «دیپلماسی» جست‌وجو کرد. پیام‌هایی که عراقچی در نیویورک منتقل کرد، از امنیت هرمز و قدرت دفاعی ایران تا پرونده هسته‌ای و روابط منطقه‌ای، نشان می‌دهد دستگاه دیپلماسی تلاش کرده واقعیت‌های میدان را به زبان مذاکره و چانه‌زنی سیاسی تبدیل کند.

در این نگاه، میدان و دیپلماسی دو مسیر جدا نیستند؛ میدان برای ایران ایجادکننده اهرم است و دیپلماسی وظیفه دارد این اهرم را در میز مذاکره به امتیاز سیاسی تبدیل کند. از همین رو، شاید اهمیت اصلی ۴۵ دیدار عراقچی در نیویورک در تعداد ملاقات‌ها نباشد؛ بلکه در این باشد که ایران تلاش کرد در میانه فشارهای سیاسی و امنیتی، زمین دیپلماسی را نیز فعال نگه دارد و روایت و شروط خود را مستقیماً به ده‌ها پایتخت منتقل کند.

در نهایت، گزاره‌ای که عراقچی در پایان سفر بر آن تأکید کرد، جمع‌بندی این رویکرد است که دیپلماسی ادامه دارد، اما توافقی که منافع ایران را تأمین نکند، از سوی تهران پذیرفته نخواهد شد.