به گزارش خبرنگار مهر، حامد یوسف‌زاده صبح یکشنبه در آیین سی‌ونهمین سالگرد پروتکل مونترال (روز جهانی ازن) که به میزبانی اداره کل حفاظت محیط‌زیست اصفهان برگزار شد، اظهار کرد: از سال ۱۳۴۳ که حدود ۱۸ میلیون هکتار جنگل داشتیم، امروز به حدود ۱۰.۵ میلیون هکتار رسیده‌ایم و در نیم قرن اخیر نزدیک به ۴۰ درصد مساحت جنگل‌های ایران کاهش یافته است.

وی با بیان اینکه ایران در حوزه تنوع زیستی یک استثنای نگران‌کننده است، افزود: از سال ۱۹۹۰ که جنگل‌زدایی در سطح جهانی تا حدود دو سوم کنترل شد، ما همچنان با سرعت بالا پوشش گیاهی خود را از دست می‌دهیم.

عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس تصریح کرد: اگر تعریف واقعی جنگل با تاج‌پوشش بالای ۵۰ درصد را در نظر بگیریم، مساحت جنگل‌های واقعی کشور حدود ۱.۵ میلیون هکتار است که بخش قابل توجهی از آن نیز کارکرد اکولوژیک خود را از دست داده و زادآوری ندارد.

حدود ۸۰۰ متر از دامنه ارتفاعی جنگل‌های هیرکانی کاسته شده

یوسف‌زاده با اشاره به پیش‌بینی‌های IPCC مبنی بر افزایش حداقل ۱.۵ درجه سانتی‌گراد دما پرسید: انسان می‌تواند سبک زندگی و ساخت‌وساز را تغییر دهد اما درخت ساکن چه باید بکند؟ درختان ۲ راه اصلی دارند؛ تغییر فنولوژی یعنی جابه‌جایی زمان گل‌دهی و رشد و دیگری سازگاری ژنتیکی بر اساس اصل بقای ژن‌های قوی‌تر است.

وی خاطرنشان کرد: تنوع زیستی، بیمه بقای اکوسیستم است اما در نهال‌کاری‌های ما پروتکل تنوع ژنتیکی رعایت نمی‌شود و اغلب از تعداد محدودی پایه مادری استفاده می‌کنیم.

یوسف‌زاده افزود: درختان در طول نسل‌ها به سمت ارتفاعات بالاتر مهاجرت می‌کنند اما ویلاسازی و شهرسازی این مسیر فرار را بسته است.

عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس با بیان اینکه طی نیم قرن اخیر حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ متر از دامنه ارتفاعی جنگل‌های هیرکانی کاسته شده و جنگل‌های جلگه‌ای تقریباً به صفر رسیده است، خاطرنشان کرد: زاگرس نیز تا حد زیادی توان بازیابی اکوسیستمی خود را از دست داده است.

دنیا پروژه ژنوم زمین را برای حفظ تنوع زیستی دارد

استاد دانشگاه تربیت مدرس به پروژه جهانی ژنوم زمین (Earth BioGenome Project) اشاره کرد و گفت: آمریکا، چین و بریتانیا ژنوم گونه‌های استراتژیک خود را توالی‌یابی می‌کنند و گرایش تخصصی آفست ژنومیک شکل گرفته که پیش‌بینی می‌کند کدام ژن‌ها در برابر تنش‌های آینده تاب‌آوری دارند.

یوسف‌زاده ادامه داد: دانمارک در سال ۱۳۹۵ بذر گونه‌های شاخص جنگل‌های هیرکانی را جمع‌آوری و برای غنی‌سازی مصنوعی بانک ژن خود به اسکاندیناوی بُرد چون می‌دانست با افزایش دما شرایط اقلیمی مشابه هیرکانی در عرض‌های بالاتر ایجاد می‌شود. ما اما هنوز نمی‌دانیم چند تیپ ژنتیکی از بلوط داریم و کدام مقاوم‌تر است.

وی به تجربه نابودی شمشادهای هیرکانی اشاره کرد و گفت: کمتر از سه سال بر اثر هجوم پروانه و بیماری، این گونه تقریباً از بین رفت. دلیل اصلی، اثر بنیان‌گذار ناشی از بهره‌برداری شدید در قرن نوزدهم برای کشتی‌سازی بود که تنوع ژنتیکی را به‌شدت کاهش داده بود. میلیاردها تومان هزینه شد اما موفقیتی حاصل نشد.

تغییر اقلیم قابل مدیریت است اگر داده داشته باشیم

یوسف‌زاده تأکید کرد: تغییر اقلیم واژه نگران‌کننده‌ای نیست اگر مجهز باشیم. لایه ازن در حال ترمیم است چون مدیریت مبتنی بر داده انجام شد.

استاد منابع طبیعی دانشگاه تربیت مدرس تصریح کرد: جهان دارد تغییر اقلیم و تنوع زیستی را با داده مدیریت می‌کند اما ما هنوز دیتابیس نداریم.

یوسف‌زاده افزود: ایران ۲ نقطه داغ تنوع زیستی جهان را در خود جای داده هیرکانی و زاگرس اما این میراث به‌راحتی در حال از بین رفتن است.

وی تاکید کرد: پیام من این است که تغییر اقلیم در حال مدیریت شدن است؛ مدیریتی مبتنی بر داده و ما نیز باید پیش از رسیدن به آخرین درخت دیتابیس تنوع زیستی خود را بسازیم و از تجربیات جهانی برای حفاظت پیشگیرانه استفاده کنیم.

استاد دانشگاه تربیت مدرس اضافه کرد: تنوع زیستی ایران سرمایه ملی است و نباید اجازه دهیم بدون داده و برنامه از دست برود.

به گزارش مهر، ۲۵ شهریور برابر با ۱۶ سپتامبر روز جهانی ازن نامگذاری شده است. در سال ۱۹۸۷ در مونترال کانادا ۴۶ کشور جهان موافقت کردند که تولید و مصرف سی اف سی‌ها (CFCs) را طبق زمان‌بندی مشخص تا سال ۲۰۴۰ میلادی به تدریج کاهش داده و حذف کنند. این موافقت‌نامه به پروتکل مونترال شهرت دارد.

در حال حاضر ۱۹۸ کشور جهان از جمله ایران عضو پروتکل مونترال هستند. ایران در سال ۱۹۹۰ به این معاهده جهانی پیوست.

سی اف سی‌ها یا کلروفلورکربن‌ها به صورت گاز سرد کننده R-12 در صنایع یخچال‌سازی و گاز پف دهنده R-11 در صنایع اسفنج سازی مورد استفاده قرار می‌گیرد.