10 مسمومیت غذایی با بیشترین آمار تلفات در ایران از سال 1404 تاکنون

مجموعه: اخبار پزشکی

تاریخ انتشار : شنبه, ۱۰ مرداد ۱۴۰۵ ۱۴:۵۶

در سال های اخیر، مسمومیت غذایی همچنان یکی از مهم ترین چالش های سلامت عمومی در ایران بوده است. اگرچه بخش زیادی از این موارد با درمان به موقع بهبود پیدا می کنند، اما برخی از آلودگی های غذایی به دلیل شدت بیماری، تأخیر در مراجعه به مراکز درمانی یا مصرف مواد غذایی آلوده، می توانند به بستری شدن یا حتی مرگ منجر شوند.

از سال ۱۴۰۴ تاکنون، گزارش های منتشرشده از سوی دانشگاه های علوم پزشکی، وزارت بهداشت و رسانه های رسمی نشان می دهد که برخی عوامل میکروبی، سموم طبیعی و آلودگی های شیمیایی سهم بیشتری در بروز موارد شدید مسمومیت غذایی داشته اند. در کنار این موارد، افزایش مصرف غذاهای آماده، نگهداری غیراصولی مواد غذایی و خرید از مراکز فاقد مجوز نیز احتمال بروز این حوادث را افزایش داده است.

در ادامه با مهم ترین مسمومیت های غذایی که بیشترین پیامدهای جدی را در ایران داشته اند آشنا می شویم.

۱. مسمومیت ناشی از سم بوتولینوم (کنسروها و فرآورده های خانگی)

بوتولیسم همچنان یکی از خطرناک ترین انواع مسمومیت غذایی محسوب می شود. این بیماری بر اثر سم تولیدشده توسط باکتری Clostridium botulinum ایجاد می شود و در صورت عدم درمان سریع می تواند موجب فلج عضلات تنفسی و مرگ شود.

منابع رایج عبارت اند از:

• کنسروهای خانگی
• ماهی دودی
• ترشی های غیراستاندارد
• سیر نگهداری شده در روغن

علائم معمولاً با تاری دید، دوبینی، اختلال در بلع و ضعف عضلانی آغاز می شوند و نیازمند مراجعه فوری به بیمارستان هستند.

۲. سالمونلا؛ عامل شایع مسمومیت های شدید

سالمونلا یکی از شایع ترین باکتری های بیماری زای منتقله از غذا است. مواد غذایی پرخطر نظیر مرغ نیم پخت، تخم مرغ خام، گوشت آلوده و لبنیات غیرپاستوریزه می باشد. در سالمندان، کودکان و افراد دارای ضعف سیستم ایمنی، این عفونت می تواند وارد جریان خون شده و عوارض جدی ایجاد کند.

۳. لیستریا؛ تهدیدی برای زنان باردار

اگرچه شیوع لیستریوز نسبت به سایر بیماری ها کمتر است، اما شدت عوارض آن بسیار بالاست. بیشترین خطر برای زنان باردار، سالمندان و بیماران سرطانی محسوب میشود. مواد غذایی آماده مصرف، پنیرهای سنتی غیرپاستوریزه و فرآورده های گوشتی سرد از مهم ترین منابع انتقال محسوب می شوند.

۴. اشریشیا کلی (E.coli) بیماری زا

برخی سویه های بیماری زای E.coli قادرند موجب نارسایی کلیه، خونریزی روده و سندرم همولیتیک اورمیک شوند.

راه های انتقال شامل:

• سبزیجات آلوده
• گوشت چرخ کرده نیم پز
• آب آلوده
• شیر خام

۵. استافیلوکوک اورئوس؛ غذای مانده، خطر پنهان

این باکتری سم مقاوم به حرارت تولید می کند؛ بنابراین حتی گرم کردن غذا نیز همیشه خطر را از بین نمی برد.

غذاهای مستعد آلودگی شامل سالاد الویه، ساندویچ های آماده، خامه و شیرینی و غذاهایی که ساعت ها خارج از یخچال مانده اند، می باشد.

۶. ویبریو؛ خطر مصرف آبزیان خام

مصرف صدف، میگو و ماهی خام یا نیم پز می تواند منجر به عفونت با باکتری ویبریو شود. در افراد مبتلا به بیماری های کبدی، احتمال بروز عفونت شدید و حتی مرگ بیشتر است.

۷. کمپیلوباکتر؛ عامل رایج اسهال شدید

این باکتری عمدتاً از طریق مرغ خام یا نیم پز منتقل می شود و یکی از شایع ترین عوامل گاستروانتریت در جهان است.

علائم نشان دهنده کمپیلوباکتر شامل اسهال شدید، تب، درد شکم واستفراغ می باشد.

۸. آفلاتوکسین؛ تهدید خاموش مواد غذایی

آفلاتوکسین توسط برخی قارچ ها تولید می شود و ممکن است در مواد غذایی زیر یافت شود:

• پسته
• بادام زمینی
• ذرت
• ادویه ها
• خوراک دام

مصرف مداوم مواد غذایی آلوده می تواند خطر ابتلا به سرطان کبد را افزایش دهد؛ به همین دلیل پایش این سم در صنایع غذایی اهمیت ویژه ای دارد.

۹. سموم قارچ های خودرو

هر ساله با آغاز فصل بهار، گزارش هایی از مسمومیت ناشی از مصرف قارچ های خودرو منتشر می شود. تشخیص قارچ خوراکی از گونه های سمی بدون آزمایش تخصصی تقریباً غیرممکن است. علائم ممکن است شامل تهوع شدید، استفراغ، آسیب کبد، نارسایی کلیه و اختلال هوشیاری باشد.

۱۰. آلودگی های شیمیایی و فلزات سنگین

برخی مواد غذایی ممکن است در اثر آلودگی محیطی حاوی مقادیر غیرمجاز فلزات سنگین (شامل سرب، کادمیم، جیوه و آرسنیک) باشند. این آلودگی ها معمولاً مسمومیت حاد ایجاد نمی کنند اما در مصرف طولانی مدت، خطر آسیب های عصبی، کلیوی و سرطان را افزایش می دهند.

وضعیت مسمومیت های غذایی در ایران

بررسی گزارش های رسمی نشان می دهد که اگرچه سهم مسمومیت غذایی از کل مراجعات ناشی از مسمومیت در کشور نسبتاً پایین است، اما همچنان هر ساله هزاران نفر به دلیل مصرف غذای آلوده به مراکز درمانی مراجعه می کنند. بر اساس داده های منتشرشده، در سال ۱۴۰۳ حدود ۹.۱درصد از مراجعات به بیمارستان های مرجع مسمومیت مربوط به مواد غذایی بوده و این سهم در شش ماهه نخست سال ۱۴۰۴ حدود ۱.۲درصد گزارش شده است. همچنین استان هایی مانند مازندران، یزد، کرمان، جیرفت و تبریز از جمله مناطق دارای گزارش بیشتر در این زمینه بوده اند.

در سال ۱۴۰۵ نیز چندین رخداد محلی، از جمله حادثه مسمومیت غذایی در استان گلستان که ده ها نفر را راهی مراکز درمانی کرد و متأسفانه به فوت دو کودک انجامید، اهمیت نظارت بر زنجیره تأمین و نگهداری مواد غذایی را بیش از پیش نشان داد.

چگونه از مسمومیت غذایی پیشگیری کنیم؟

رعایت چند اصل ساده می تواند احتمال ابتلا به بسیاری از بیماری های منتقله از غذا را کاهش دهد:

• مواد غذایی را از مراکز دارای مجوز تهیه کنید.
• زنجیره سرد محصولات پروتئینی را حفظ کنید.
• گوشت، مرغ و تخم مرغ را کاملاً بپزید.
• از مصرف لبنیات غیرپاستوریزه خودداری کنید.
• تاریخ تولید و انقضای محصولات را بررسی کنید.
• غذاهای پخته را بیش از دو ساعت در دمای محیط نگه ندارید.
• سبزیجات را به صورت اصولی شست وشو و ضدعفونی کنید.
• از مصرف قارچ های خودرو و ناشناس خودداری کنید.

نقش آزمایشگاه های کنترل کیفیت در کاهش مسمومیت های غذایی

بخش قابل توجهی از خطرات غذایی، پیش از رسیدن محصول به دست مصرف کننده قابل شناسایی است. آزمایش های میکروبیولوژی، اندازه گیری سموم قارچی، فلزات سنگین، باقی مانده سموم کشاورزی و سایر آزمون های کنترل کیفیت، نقش مهمی در جلوگیری از عرضه محصولات آلوده دارند.

اگر تولیدکننده، واردکننده یا فعال حوزه صنایع غذایی هستید، انجام آزمون های تخصصی در یک آزمایشگاه مواد غذایی معتبر می تواند علاوه بر رعایت الزامات سازمان غذا و دارو، از بروز خسارت های مالی و تهدید سلامت مصرف کنندگان جلوگیری کند.

جمع بندی نوشتار!

اگرچه بسیاری از موارد مسمومیت غذایی با درمان مناسب بهبود می یابند، اما برخی عوامل مانند بوتولیسم، سالمونلا، لیستریا، آفلاتوکسین و آلودگی های شیمیایی می توانند پیامدهای جبران ناپذیری به همراه داشته باشند. افزایش آگاهی عمومی، رعایت اصول بهداشت در نگهداری و تهیه غذا و انجام آزمون های تخصصی کنترل کیفیت، سه رکن اصلی کاهش این خطرات در ایران هستند.

با توجه به افزایش حساسیت نهادهای نظارتی نسبت به ایمنی مواد غذایی، استفاده از ظرفیت آزمایشگاه های تخصصی و پایش مستمر محصولات، یکی از مؤثرترین راهکارها برای پیشگیری از مسمومیت های غذایی و حفظ سلامت جامعه محسوب می شود.