آسیب‌های نظام ژنریک به بازار دارویی کشور

علی فرجی، در گفتگو با خبرنگار مهر، به مقوله نظام ژنریک، برند ژنریک و برند در صنعت داروسازی کشور، اشاره کرد و گفت: یکی از مباحث بسیار مهمی که این روزها مطرح است و در سال‌های پس از انقلاب نیز همواره در صنعت داروسازی کشور مورد بحث بوده، این است که نظام دارویی کشور باید ژنریک، برند ژنریک یا مبتنی بر برند باشد؛ موضوعی که طرفداران و مخالفان متعددی دارد.

وی با اشاره به شرایط کشور در دوران جنگ ایران و عراق، افزود: در آن مقطع با شرایطی مواجه بودیم که شرکت‌های دارویی خارجی از ایران خارج شده بودند، میزان تولید دارو در داخل کشور نسبت به واردات ناچیز بود و بخش قابل توجهی از نیاز دارویی کشور از طریق واردات تأمین می‌شد.

مدیرعامل شرکت دارویی ادامه داد: از سوی دیگر، شرایط اقتصادی کشور به دلیل جنگ، کمبود منابع ارزی و نیاز به واردات به گونه‌ای بود که باید یک نظام سختگیرانه برای انتخاب و تأمین داروی مورد نیاز بیماران ایجاد می‌شد. در چنین شرایطی دولت طرح ژنریک را اجرا کرد که به اعتقاد من تصمیم درستی بود؛ زیرا محدودیت‌های اقتصادی دوران جنگ و توان محدود تولید دارو در داخل کشور باید مدیریت می‌شد.

شرایط امروز صنعت دارو با دوران جنگ متفاوت است

این کارشناس حوزه دارو تصریح کرد: پس از جنگ و با توسعه صنایع داروسازی کشور، شرایط تغییر کرد؛ به‌ گونه‌ای که امروز بیش از ۹۸ درصد نیاز دارویی کشور از نظر عددی توسط تولیدکنندگان داخلی تأمین می‌شود. بنابراین نظام دارویی که متناسب با شرایط خاص دوران جنگ طراحی شده بود، دیگر نمی‌تواند به همان شکل پاسخگوی نیاز امروز صنعت داروسازی باشد.

وی گفت: وقتی تولیدکنندگان را موظف می‌کنیم دارو را صرفاً براساس نام ژنریک عرضه کنند، در واقع مزیت رقابتی را از صنعت می‌گیریم. در چنین شرایطی شرکت‌های تولیدکننده امکان رقابت مؤثر با یکدیگر را از دست می‌دهند و این موضوع نه تنها حمایت از تولید داخلی نیست، بلکه می‌تواند به اقدامی ضد تولید تبدیل شود.

فرجی با تأکید بر ارتباط میان رقابت و کیفیت، افزود: وقتی رقابت میان تولیدکنندگان داخلی وجود نداشته باشد، انگیزه لازم برای ارتقای کیفیت نیز کاهش پیدا می‌کند. باید به شرکت‌های تولیدکننده اجازه داده شود برای بهتر کردن کیفیت داروهای خود و افزایش تولید با یکدیگر رقابت کنند.

تقویت برند ژنریک به نفع تولید داخلی است

مدیرعامل شرکت دارویی، با اشاره به نظام برند ژنریک گفت: برداشت من این است که در شرایط امروز، بهترین مسیر، تقویت نظام برند ژنریک است. این سیاست می‌تواند به حمایت از تولید داخل، افزایش کیفیت داروهای تولید داخل و ایجاد رقابت میان شرکت‌های داروسازی کمک کند.

وی افزود: باید اجازه دهیم تولیدکنندگان با یکدیگر رقابت کنند و برای افزایش کیفیت محصولات و توسعه تولید تلاش بیشتری داشته باشند. نظام صرفاً ژنریک در شرایط امروز که صنعت داخلی توانایی تأمین بیش از ۹۸ درصد نیاز دارویی کشور از نظر عددی را دارد، می‌تواند ضربه بزرگی به تولید وارد کند.

بیماران در شرایط عادی باید حق انتخاب داشته باشند

فرجی در ادامه با اشاره به استفاده از داروهای برند اصلی خارجی، اظهار کرد: همان‌طور که هر فردی می‌تواند برای زندگی خود سطح و نوع انتخاب مشخصی داشته باشد و برای مثال در صورت داشتن توان مالی خودروی خارجی مورد نظرش را خریداری کند، در حوزه دارو نیز باید اصل حق انتخاب مورد توجه قرار گیرد.

وی ادامه داد: اگر فردی بیمار شود و توان مالی داشته باشد یا حتی حاضر باشد برای تهیه داروی مورد نظر خود از بخشی از دارایی‌اش صرف‌نظر کند تا داروی برند اصلی خارجی را تهیه و مصرف کند، نباید در شرایط عادی این حق انتخاب را از او گرفت.

این کارشناس حوزه دارو تصریح کرد: البته شرایط خاص مانند جنگ، محاصره اقتصادی، تحریم‌های شدید یا شرایطی که کشور با محدودیت جدی منابع ارزی مواجه باشد، متفاوت است. در چنین وضعیتی طبیعتاً مدیریت منابع و اولویت‌بندی تأمین دارو ضرورت پیدا می‌کند.

سیاست نظام ژنریک نیازمند بازنگری است

فرجی در پایان گفت: به عنوان یک نظر کارشناسی معتقدم بهترین مسیر در شرایط فعلی، تقویت نظام برند ژنریک برای حمایت از تولید داخل و افزایش کیفیت داروهای تولید داخل است. باید به تولیدکنندگان اجازه دهیم برای بهبود کیفیت داروهای خود و افزایش تولید، با یکدیگر رقابت کنند.

وی افزود: اجرای نظام ژنریک در شرایط امروز، با توجه به ظرفیت ایجاد شده در صنعت داروسازی کشور، می‌تواند ضربه بزرگی به تولید داخلی وارد کند. از این رو معتقدم دیدگاهی که بر بازگشت یا تأکید بر نظام صرفاً ژنریک اصرار دارد، نیازمند بازنگری کارشناسی است و حتی اگر این موضوع در اسناد بالادستی کشور نیز مورد تأکید قرار گرفته باشد، باید متناسب با شرایط امروز صنعت داروسازی، در آن تجدیدنظر شود.