یادداشت میهمان – الناز عامریان، کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی : هر سال ۲۱ سپتامبر، مردم سراسر جهان برای افزایش آگاهی درباره آلزایمر و سایر انواع زوال عقل، در کنار افراد مبتلا و خانواده‌هایشان می‌ایستند. امروز بیش از ۵۵ میلیون نفر در سراسر جهان با این بیماری زندگی می‌کنند و این تعداد همچنان در حال افزایش است.

آلزایمر فقط حافظه را تغییر نمی‌دهد؛ زندگی را تغییر می‌دهد. آلزایمر می‌تواند علاوه بر حافظه، تفکر، قدرت تصمیم‌گیری، رفتار، شخصیت و توانایی انجام کارهای روزمره را تحت تأثیر قرار دهد. سردرگمی، اختلال در پیدا کردن کلمات، تغییرات خلقی، کناره‌گیری اجتماعی و کاهش قدرت قضاوت از دیگر علائم این بیماری هستند.

علائمی که باید جدی بگیریم:

فراموش کردن مکرر اتفاقات اخیر

مشکل در پیدا کردن کلمات ساده

گم شدن در مسیرهای آشنا

تغییرات قابل‌توجه در خلق‌وخو یا شخصیت

مشکل در انجام کارهای روزمره، مثل مدیریت مالی یا آشپزی

علل دیگر مشکلات حافظه می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

کم‌آبی بدن

افسردگی

دیابت

مصرف نادرست دارو یا الکل

کاهش شنوایی

فشار خون بالا و کلسترول بالا

عوارض جانبی داروها یا مکمل‌ها

اختلالات خواب

انزوای اجتماعی

مشکلات تیروئید

آسیب مغزی ناشی از ضربه

کمبود ویتامین‌ها

گاهی این علائم به‌درستی شناخته یا درک نمی‌شوند؛ به‌ویژه در زنان که تقریباً دو سوم مبتلایان به آلزایمر را تشکیل می‌دهند.

همدلی و همراهی جمعی می‌تواند تأثیر بزرگی ایجاد کند.

باورهای رایج درباره آلزایمر

در این بیماری یک‌سری باورها وجود دارند که در این متن سعی می‌کنیم با هم بررسی کنیم.

آیا آلزایمر بخش طبیعی روند پیری است؟ نه، آلزایمر الزاماً برای سنین خیلی بالا نیست. تغییرات مغزی می‌تواند حتی از دهه‌های ۴۰ و ۵۰ سالگی شروع شود. سبک زندگی، ژنتیک و سلامت قلب و عروق نقش مهمی دارند.

هر کسی فراموش‌کار شد، یعنی آلزایمر گرفته است؟ فراموشی‌های روزمره معمولاً می‌توانند ناشی از استرس، کم‌خوابی، اضطراب یا حتی کمبود ویتامین باشند. آلزایمر الگوی مشخصی دارد؛ فراموشی‌های پیشرونده، مشکل در برنامه‌ریزی، جهت‌یابی و… و فقط به یاد بردن اسم‌ها محدود نمی‌شود.

آلزایمر درمان ندارد، پس کاری نمی‌شود کرد؟ درست است که درمان قطعی آلزایمر فعلاً وجود ندارد، اما درمان‌های کندکننده روند بیماری، تحریکات شناختی، توان‌بخشی مغزی، رژیم مناسب و اصلاح سبک زندگی می‌توانند روند بیماری را به شکل معناداری آهسته کنند.

فرد مبتلا به آلزایمر چیزی نمی‌فهمد، پس نیازی به توجه عاطفی ندارد؟ اتفاقاً افراد مبتلا به آلزایمر واکنش عاطفی عمیقی دارند. حتی اگر کلمات و خاطرات را از یاد ببرند، احساس امنیت، محبت و احترام را کاملاً حس می‌کنند.

تمرین حافظه

۱.به تصویر نگاه کنید: ۳۰ ثانیه به تصویر نگاه کنید، سپس جزئیات آن را بدون نگاه کردن بگویید.

۲. جفت کردن کلمات: برای هر کلمه، یک کلمه مرتبط پیدا کنید و بعداً آن‌ها را به یاد بیاورید.

۳. داستان‌سازی: پنج کلمه تصادفی را انتخاب و با آن‌ها یک داستان کوتاه بسازید.

۴. یادآوری روزانه: اتفاقات روز را از صبح تا شب به ترتیب مرور کنید.

۵. حفظ شماره‌ها: یک شماره کوتاه را بخوانید و بعد از چند دقیقه آن را تکرار کنید.

تمرین توجه و تمرکز

۶. از ۱ تا ۱۰۰ بشمارید و هر عدد مضرب ۳ را حذف کنید.

۷. در یک صفحه، یک حرف مشخص را در کوتاه‌ترین زمان پیدا کنید.

۸. یک موسیقی پخش کنید و هر بار که کلمه مشخصی را شنیدید، ضربه بزنید.

۹. هنگام خواندن یک متن، تعداد دفعات تکرار یک کلمه مشخص را بشمارید.

تمرین تفکر و حل مسئله

۱۰. سودوکو و جدول کلمات حل کنید.

۱۱. معماهای منطقی حل کنید.

۱۲. یک مسئله ساده را بدون ماشین‌حساب محاسبه کنید.

۱۳. چند کاربرد متفاوت برای یک وسیله، مثل «قاشق»، پیدا کنید.

۱۴. یک مسیر متفاوت برای رسیدن به یک مکان آشنا تصور کنید.

تمرین انعطاف ذهنی

۱۵. نام ۱۰ حیوان را بگویید؛ سپس ۱۰ میوه.

۱۶. یک کلمه را از آخر به اول بخوانید.

۱۷. با یک حرف مشخص، در یک دقیقه بیشترین کلمه ممکن را بسازید.

۱۸. کارهای روزمره را با دست غیرغالب انجام دهید؛ مثلاً مسواک زدن.

تمرین‌های روزمره

۱۹. یک دستور غذای جدید یاد بگیرید و بدون نگاه کردن اجرا کنید.

۲۰. یک شعر یا متن کوتاه را حفظ کنید.

۲۱. یک مهارت جدید یاد بگیرید؛ مثل ساز، زبان یا کاردستی.

۲۲. بازی‌های فکری و گروهی انجام دهید.

۲۳. بعد از دیدن یک فیلم، داستان آن را برای فرد دیگری تعریف کنید.

چگونه با سالمندان درباره کاهش حافظه صحبت کنیم؟

صحبت با والدین سالمند، پدربزرگ و مادربزرگ یا دیگر عزیزان درباره کاهش حافظه همیشه آسان نیست. اگر نمی‌دانید چطور این گفت‌وگو را شروع کنید، یا بعد از چندین تلاش ناموفق دوباره سر صحبت را باز کنید، این نکات می‌توانند به شما کمک کنند.

۱. با لحنی آرام و همدلانه صحبت کنید

هیچ‌کس دوست ندارد درباره وضعیت سلامتی خود مورد سرزنش، فشار یا تذکر مداوم قرار بگیرد؛ به‌خصوص وقتی موضوعی حساس و شخصی مانند احتمال کاهش عملکرد شناختی مطرح است.

۲. درباره علل احتمالی اطمینان خاطر بدهید

با افزایش سن، نگرانی درباره اینکه تغییرات حافظه نشانه آلزایمر یا نوع دیگری از زوال عقل باشد، طبیعی است؛ اما هر تغییر حافظه‌ای لزوماً به معنای آلزایمر نیست.

۳. بر پیشگیری تأکید کنید

اگر فرد احساس نمی‌کند مشکلی دارد، ممکن است در برابر مراجعه به پزشک متخصص مقاومت کند. می‌توانید یادآوری کنید که برای مراجعه به متخصص سالمندی، لزوماً نباید مشکل یا بیماری مشخصی وجود داشته باشد.

۴. روی جنبه‌های مثبت تمرکز کنید

می‌توانید مراجعه به متخصص سالمندی را راهی برای حفظ استقلال فرد در سال‌های آینده معرفی کنید.

۵. انتظارات را از قبل توضیح دهید

تأکید کنید که هدف شما کمک به حفظ یا حتی بهبود عملکرد حافظه اوست.