قصه ۵۷ ساله کنکور ایرانیها/ سالی که کنکور تعطیل شد
ماراتن کنکور در ایران از یک آزمون ۴۷ هزار نفری در مرداد ۱۳۴۸ شروع شد و حالا، ۵۷ سال بعد، بیش از یک میلیون نفر در آن رقابت میکنند؛ آزمونی که در این نیمقرن بارها شکل عوض کرده، تعطیل شده، دوباره...
اگر امروز دیدن صفهای طولانی داوطلبان کنکور، استرس پشت در حوزهها و بحث همیشگی «تجربی یا ریاضی؟» عادی به نظر میرسد، بد نیست بدانیم کنکور ایرانی تقریباً همسن چند نسل از ایرانیهاست. نخستین آزمون سراسری ورود به دانشگاهها ۱۵ مرداد ۱۳۴۸ برگزار شد؛ آزمونی که ۴۷ هزار و ۷۷۳ داوطلب داشت و برای پذیرش در ۱۲ دانشگاه و مؤسسه آموزش عالی، تنها در هفت حوزه امتحانی برگزار شد.
نکته جالب اینکه کنکور آن سال حتی شبیه آزمونهای تستی امروز نبود؛ سؤالها به شکل پاسخ کوتاه طراحی شده بودند و داوطلبان میتوانستند بر اساس نوع دیپلم و علاقه خود، رشتههای مورد نظرشان را انتخاب کنند. در واقع، «چهار گزینهای بودن» چیزی نیست که از روز اول همراه کنکور ایرانی بوده باشد.
وقتی کنکور تعطیل شد
کنکور فقط آزمون ورود به دانشگاه نبوده؛ بخشی از تاریخ اجتماعی ایران هم در آن ثبت شده است. در سالهای ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۱، همزمان با تعطیلی دانشگاهها در جریان انقلاب فرهنگی، پذیرش دانشجو نیز متوقف شد. آزمون سراسری در سال ۱۳۶۱ دوباره برگزار شد، اما در آن دوره ابتدا فقط برای رشتههایی مانند پزشکی، فنی و مهندسی، کشاورزی و الهیات و معارف اسلامی بود. سهمیههای مناطق و رزمندگان نیز از همین دوره وارد ساختار کنکور شدند.
سال ۱۳۵۴ هم یک نقطه عطف دیگر بود؛ سازمان سنجش آموزش کشور شکل گرفت و کنکور وارد مرحلهای تازه شد. در آن دوره حتی معدل امتحانات نهایی، نوع دیپلم، جنسیت، وضعیت نظاموظیفه و سهمیه منطقه در پذیرش اثر داشت.
روزی که دخترها از پسرها جلو زدند
یکی از جالبترین تغییرات تاریخی کنکور، تغییر ترکیب جنسیتی داوطلبان است. در نخستین کنکور، حدود ۱۷ هزار و ۵۰۰ زن در برابر ۳۰ هزار و ۲۷۳ مرد شرکت کردند؛ یعنی مردان با فاصله زیادی اکثریت داشتند.
اما این معادله برای همیشه باقی نماند. نخستین بار در سال ۱۳۷۷ تعداد زنان متقاضی ورود به دانشگاه از مردان بیشتر شد. از دهه ۸۰ این وضعیت دیگر استثنا نبود و به روندی پایدار تبدیل شد.
امروز فاصله حتی بیشتر شده است؛ رئیس سازمان سنجش اعلام کرده در کنکور ۱۴۰۵ از یک میلیون و ۷۰ هزار و ۲۴۱ متقاضی، ۶۵ درصد زن و ۳۵ درصد مرد هستند. یعنی در کنکور امسال تقریباً از هر سه داوطلب، دو نفر زن هستند.
کنکور امسال؛ بیش از یک میلیون نفر در ماراتن
آزمون سراسری ۱۴۰۵ در روزهای ۲۹ و ۳۰ مرداد برگزار میشود و در ۴۱۵ شهرستان، ۵۸۶ حوزه اصلی و ۱۷۱۴ حوزه فرعی جریان دارد. نخستین رقابت امسال نیز با گروه علوم تجربی آغاز شد؛ گروهی که با ۴۵۱ هزار و ۵۲۲ داوطلب همچنان پرمتقاضیترین گروه آزمایشی است.
| دوره | تعداد داوطلبان/وضعیت |
|---|---|
| نخستین کنکور؛ ۱۳۴۸ | ۴۷٬۷۷۳ نفر |
| کنکور ۱۳۹۱ | بیش از ۱٬۰۶۶٬۰۰۰ نفر |
| کنکور ۱۴۰۲، نوبت اول | ۹۷۸٬۴۶۰ نفر |
| کنکور ۱۴۰۴، نوبت اول | ۹۵۷٬۷۹۸ نفر |
| کنکور ۱۴۰۵ | ۱٬۰۷۰٬۲۴۱ نفر |
آمار سالهای مختلف نشان میدهد کنکور گاهی از مرز یک میلیون نفر عبور کرده و گاهی با کاهش جمعیت داوطلبان روبهرو شده است. برای مثال در سال ۱۳۹۱ بیش از یک میلیون و ۶۶ هزار نفر ثبتنام کردند.
از یک بار در سال تا دو بار و دوباره یک بار
کنکور در سالهای اخیر شاید بیش از هر دوره دیگری تغییر کرده است. از سال ۱۴۰۲ آزمون برای نخستین بار دو بار در سال برگزار شد؛ یک نوبت در دی و یک نوبت در تیر، تا داوطلب در صورت نتیجه نامطلوب مجبور نباشد یک سال کامل منتظر بماند.
اما این مدل دوام زیادی نداشت و کنکور ۱۴۰۵ دوباره به یک نوبت در سال برگشت. حالا آزمون دیگر فقط آزمون چند ساعت نشستن پشت یک میز نیست؛ سوابق تحصیلی هم سهم مهمی در نتیجه نهایی دارد.
و شاید همین تغییرات، بهترین خلاصه تاریخ کنکور باشد: آزمونی که از ۴۷ هزار و ۷۷۳ نفر در هفت حوزه شروع کرد، حالا بیش از یک میلیون نفر را در صدها شهر و هزاران حوزه پای برگه مینشاند؛ آزمونی که شکل سؤالهایش، تعداد دفعات برگزاریاش، سهم معدل، ترکیب رشتهها و حتی چهره داوطلبانش بارها عوض شده، اما یک چیز در آن ثابت مانده است: چند ساعت آزمون برای بسیاری از جوانان ایرانی همچنان یکی از مهمترین ایستگاههای زندگی تحصیلیشان است.
۴۷۴۷
