وقتی هدف، تمدنی است که الگوریتم را به جهان آموخت
گاهی، برگزار نشدن یک رویداد، از برگزاری آن گویاتر است.
برای دومین سال پیاپی، جامعه فناوری اطلاعات ایران به دلیل شرایط ناشی از جنگ، فرصت برگزاری رویداد ۲۲ تیر را از دست داد. اما همین وقفه ناخواسته، فرصتی شد تا بار دیگر به فلسفه این روز بیندیشیم؛ روزی که قرار نبود تنها یک مناسبت تقویمی باشد، بلکه فرصتی برای بازخوانی نسبت ایران با علم، فناوری و آینده باشد.
سالها پیش، با ابتکار و پیگیری نگارنده، ۲۲ تیر با عنوان «روز فناوری اطلاعات و روز بزرگداشت خوارزمی» در تقویم رسمی مناسبتهای کشور به ثبت رسید. هدف، صرفاً افزودن یک مناسبت به تقویم نبود؛ بلکه ایجاد فرصتی برای طرح یک پرسش بنیادین بود: سهم تمدن ایرانی در ساخت آینده فناوری جهان چیست؟
امروز، پس از تجربه بحرانهای اخیر، اهمیت این پرسش بیش از گذشته آشکار شده است.
در جریان جنگ اخیر، بار دیگر مشخص شد که در قرن بیستویکم، قدرت ملی تنها در میدانهای سنتی تعریف نمیشود. حملات سایبری، تهدید زیرساختهای دیجیتال، اختلال در خدمات حیاتی و نبرد بر سر داده و روایت نشان داد که فناوری اطلاعات، دیگر صرفاً یک صنعت یا حوزه خدماتی نیست؛ بلکه بخشی از زیرساخت حکمرانی و امنیت ملی کشورهاست.
امروز، حکمرانی دیجیتال یکی از ارکان اداره کشور است؛ زیرا تابآوری یک جامعه در بحران، به میزان آمادگی آن در حوزه داده، شبکه، زیرساخت ارتباطی و خدمات دیجیتال وابسته است.
اما در کنار مسئله حکمرانی دیجیتال، پرسش دیگری نیز وجود دارد: چگونه باید سهم تاریخی و تمدنی ایران را در جهان فناوری روایت کنیم؟
در میانه جنگ اخیر، سخنانی درباره هدف قرار دادن یک «تمدن» توسط رئیس جمهور آمریکا مطرح شد. فارغ از محاسبات سیاسی، واژه تمدن یادآور یک واقعیت تاریخی است: ایران تنها یک جغرافیا نیست؛ یک میراث علمی و فرهنگی است که سهم خود را در تاریخ بشر ثبت کرده است.
یکی از روشنترین نشانههای این سهم، محمد بن موسی خوارزمی است.
خوارزمی تنها یک دانشمند متعلق به گذشته نیست؛ او بخشی از آینده جهان دیجیتال است. مفهومی که نام او را در تاریخ علم ماندگار کرد، یعنی «الگوریتم»، امروز در قلب رایانش، هوش مصنوعی، اقتصاد دادهمحور و بخش بزرگی از فناوریهای نوین جهان حضور دارد.
این یک افتخار تاریخی صرف نیست؛ یک سرمایه راهبردی برای دیپلماسی علمی و تمدنی ایران است.
قدرت کشورها فقط با فناوری تولیدشده سنجیده نمیشود؛ با توانایی آنها در روایت سهم خود از دانش و تمدن بشری نیز سنجیده میشود.
اگر از «میدان» و «دیپلماسی سیاسی» بهعنوان ارکان قدرت ملی سخن میگوییم، باید از دیپلماسی تمدنی نیز سخن بگوییم؛ دیپلماسیای که سرمایههای علمی، فرهنگی و تاریخی یک ملت را به بخشی از قدرت نرم آن تبدیل میکند.
اگر میدان از امنیت ایران پاسداری میکند و دیپلماسی سیاسی از منافع ایران، دیپلماسی تمدنی از سهم ایران در حافظه علمی و آینده بشریت پاسداری میکند.
ایران امروز شاید هنوز جایگاه شایسته خود را در اقتصاد جهانی فناوری به دست نیاورده باشد، اما صاحب سرمایهای کمنظیر است: خوارزمی؛ نامی که با یکی از بنیادیترین مفاهیم جهان دیجیتال پیوند خورده است.
مسئله اینجاست که این سرمایه تمدنی هنوز به یک روایت جهانی تبدیل نشده است.
در عصر هوش مصنوعی، رقابت کشورها فقط بر سر تولید فناوری نیست؛ بر سر تولید معنا، اعتبار و روایت نیز هست.
از همین منظر، شایسته است دولت، ثبت «۲۲ تیر؛ روز جهانی خوارزمی» را به عنوان یک ابتکار در حوزه دیپلماسی تمدنی ایران در مجامع بینالمللی از جمله یونسکو و سازمان ملل دنبال کند.
این اقدام صرفاً بزرگداشت یک دانشمند ایرانی نیست؛ تلاشی است برای ثبت سهم ایران در تاریخ علم و معرفی چهره تمدنی ایران در عصری که الگوریتم و هوش مصنوعی آینده ملتها را شکل میدهند.
تمدنها با آنچه ویران میکنند ماندگار نمیشوند؛ با آنچه به بشریت هدیه میکنند، در تاریخ باقی میمانند.
بیش از هزار سال پیش، دانشمندی از ایران زبان محاسبه را به جهان آموخت.
امروز همان زبان، در قلب جهان دیجیتال و هوش مصنوعی جریان دارد.
معنای واقعی ۲۲ تیر شاید همین باشد؛ یادآوری اینکه آینده را فقط با ابزارهای نو نمیسازند؛ آینده را تمدنهایی میسازند که ریشههای خود را میشناسند و میتوانند آن را به راهبردی برای فردا تبدیل کنند.
تمدنی که الگوریتم را به جهان آموخت، هنوز حرفی برای آینده دارد.
*عضو هیأتمدیره سازمان نظام صنفی رایانهای استان تهران و مبتکر ثبت «۲۲ تیر؛ روز فناوری اطلاعات و روز بزرگداشت خوارزمی» در تقویم مناسبتهای رسمی کشور
۲۲۷۲۲۷