النینو؛ فرصت بارشی ایران برای آبخیزداری و کشاورزی
النینو و چشمانداز بارش مساعد پاییزی، فرصت محدودی برای مهار روانآب و تقویت ذخایر آب ایران ایجاد کرده است.
به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، همزمان با پیش بینی ها از النینو در ایران تقویت این پدیده، پیشبینیهای فصلی از شرایط بارشی مساعد در پاییز حکایت دارد؛ شرایطی که در صورت مدیریت صحیح میتواند به جای آنکه صرفاً به روانآب و سیلاب تبدیل شود، بخشی از کسری منابع آب کشور را جبران کند.
بر اساس آخرین گزارشهای سازمان جهانی هواشناسی، این پدیده در ماههای پیشرو تقویت خواهد شد و احتمال تداوم آن تا زمستان نیز بسیار بالا است. اما باید میان «وجود النینو» و «پربارشی قطعی در تمام کشور» تفاوت قائل شد.
خاورمیانه با شرایط پربارش و احتمال سیلاب روبهرو میشود
حسین آهنی، رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی، با اشاره به چشمانداز اقلیمی پیشرو اظهار داشت: «پدیده النینو میتواند خاورمیانه را با شرایط پربارش و احتمال وقوع سیلاب مواجه کند و پیشبینیها از پاییزی پربارش در ایران حکایت دارد؛ موضوعی که میتواند فرصت مناسبی برای تقویت منابع آبی و تولیدات کشاورزی کشور باشد.»
وی با اشاره به وضعیت بارشهای کشور افزود: براساس آخرین اطلاعات، میزان بارندگی ثبتشده در کشور 234 میلیمتر بوده و کانون بارشهای اخیر بیشتر در مناطق غربی کشور قرار داشته است.
غلات، گندم و برنج تحت تاثیر ال نینو
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی ادامه داد: براساس پیشبینیهای اقلیمی، خاورمیانه میتواند شرایط پربارش و احتمال سیلاب را تجربه کند، در حالی که جنوب شرق آسیا که از کانونهای مهم تولید غلات، گندم و برنج جهان به شمار میرود، میتواند تحت تأثیر النینو قرار گیرد.
به گفته آهنی، این تحولات میتواند در سال آینده بر تولید و بازار جهانی غلات اثر بگذارد و احتمال کاهش تولید و افزایش قیمت، بهویژه در حوزه برنج، از موضوعاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
فرصت پاییزی برای آبخیزداری و ذخیره روانآب
آهنی درباره پیشبینی بارشهای پاییزی نیز تصریح کرد: «از 10 مهر تا 10 آبان، پیشبینیها نشان میدهد بیشتر نقاط کشور بارشهای مناسبی دریافت خواهند کرد. این بارشها فرصت مناسبی برای اجرای اقدامات آبخیزداری، بذرپاشی و ذخیره روانآبها فراهم میکند.»
این اظهارنظر در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که پیشبینیهای جدید اقلیمی نیز نشان میدهد النینو در پاییز به شدت زیادی خواهد رسید. سازمان جهانی هواشناسی در گزارش سپتامبر خود اعلام کرده است که میانگین دمای سطح آب در منطقه نیلو 3.4 در فصل سپتامبر تا نوامبر میتواند به حدود 3.6 درجه سانتیگراد بالاتر از میانگین برسد و روند تقویت این پدیده تا نوامبر و دسامبر ادامه داشته باشد.
بخش مهمی از فرصت مدیریت آب باید پیش از رسیدن به اوج بارش و همزمان با نخستین سامانههای بارشی مؤثر مورد استفاده قرار گیرد، نه اینکه برنامهریزی برای آبخیزداری و مهار روانآب پس از وقوع سیلاب آغاز شود.
چرا آبخیزداری در این دوره اهمیت بیشتری دارد؟
بارش بیشتر زمانی برای ایران به معنای افزایش واقعی منابع آب است که بتوان بخشی از آن را در خاک، آبخوانها، مخازن و سازههای آبخیزداری نگه داشت. در غیر این صورت، بارشهای شدید و کوتاهمدت میتوانند بهسرعت تبدیل به روانآب شوند و در مناطق مستعد، به جای تقویت منابع آب، خسارت سیلابی ایجاد کنند.
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، FAO، بر نقش برداشت و ذخیره آب باران، افزایش نفوذ آب در خاک و کاهش سرعت روانآب در مدیریت منابع آب تأکید دارد. در مدیریت حوزههای آبخیز نیز اقداماتی که موجب کاهش سرعت جریان، افزایش نفوذ و کنترل فرسایش میشوند، میتوانند بخشی از آب بارندگی را به ذخیرهای قابل استفاده تبدیل کنند.
غرب کشور؛ بارش بیشتر، اهمیت بیشتر برای غلات
آهنی با اشاره به اثر شرایط بارشی بر کشاورزی گفت: «13 استان غرب کشور حدود 82 درصد غلات را پوشش میدهند و تداوم شرایط مناسب بارشی میتواند وضعیت مطلوبی برای کشت این محصولات ایجاد کند.»
وی همچنین با استناد به تصاویر و دادههای پایش، وضعیت پوشش گیاهی در مناطق غربی کشور را بهتر از سال گذشته توصیف کرد و گفت این شرایط میتواند نشاندهنده باقی ماندن رطوبت مناسب در خاک باشد.
از منظر کشاورزی، این موضوع مهم است؛ چرا که فصل پاییز برای کشت بسیاری از غلات کشور آغاز دوره رشد متکی بر رطوبت خاک است و بارش مؤثر میتواند نیاز آبی اولیه را تأمین کند.
در چنین شرایطی، مدیریت زمان کشت اهمیت پیدا میکند؛ زیرا بارش مناسب میتواند فرصت مناسبی برای استقرار کشتهای پاییزه ایجاد کند، اما بارش بسیار شدید و متمرکز نیز میتواند موجب روانآب، فرسایش خاک و آسیب به زمینهای کشاورزی شود.
سدها تنها مقصد بارشهای پیشرو نیستند
آهنی درباره وضعیت منابع آبی کشور نیز اعلام کرد که حدود 50 درصد ظرفیت سدهای کشور پر شده است و این میزان در مدت مشابه سال گذشته 32 درصد بوده است. به گفته وی، با توجه به بارشهای پاییزی پیشبینیشده، افزایش ذخایر آبی میتواند شرایط مناسبتری برای کشتهای آبی در بهار فراهم کند.
با این حال، مسئله مدیریت بارش صرفاً به پر شدن سدها خلاصه نمیشود. بخشی از بارشهای شدید اصولاً نباید با هدف ورود سریع به مخازن مدیریت شود، بلکه در برخی حوضهها، افزایش نفوذ آب، تغذیه آبخوانها، حفاظت از خاک و کنترل روانآب میتواند اهمیت بیشتری داشته باشد.
از سوی دیگر، آخرین گزارشهای آب و هوایی درباره النینوی پیشرو بر احتمال افزایش رخدادهای حدی تأکید دارند. سازمان جهانی هواشناسی هشدار داده است که النینوی بسیار قوی میتواند الگوهای بارش را در مناطق مختلف تغییر داده و همزمان خطر بارش سنگین، سیلاب، خشکسالی یا گرمای شدید را در نقاط مختلف جهان افزایش دهد.
فرصت بارشی ایران، پنجرهای محدود است!
بررسی مجموع دادهها نشان میدهد که برای ایران در نیمه دوم سال 1405، فرصت قابل توجهی برای تقویت منابع آبی وجود دارد، اما این فرصت را نباید با انتظار برای «بارندگی فراگیر و قطعی در تمام کشور» اشتباه گرفت. پژوهشهای انجامشده درباره ایران نشان میدهند که اثر النینو بر بارش کشور واقعی است، اما شدت و جهت آن از منطقهای به منطقه دیگر و از فصلی به فصل دیگر متفاوت است.
اگر زیرساختهای آبخیزداری، سازههای کنترل روانآب، آبگیرها، مسیلها و مسیرهای تغذیه آبخوانها از قبل آماده باشند، بخشی از بارش میتواند به ذخیرهای برای ماههای بعد تبدیل شود؛ در غیر این صورت، همان بارش ممکن است به سیلاب کوتاهمدت و خسارت تبدیل شود.
انتهای پیام/
